ذکری-منابع تحقیق
پژوهش‌نامه قرآن و حدیث (ذکری 51) PDF Print E-mail

منابع تحقیق: پژوهش‌نامه قرآن و حدیث[1]

رتبه علمی: علمی-پژوهشی.

صاحب امتیاز: انجمن علوم قرآن و حديث ايران.

مدیر مسئول: دكتر جعفر نكونام.[2]

سردبیر: دكتر عباس همامي.

دوره انتشار: دو فصل‌نامه.

مجله پژوهش‌نامه قرآن و حدیث که اولین شماره آن در سال 82 انتشار یافته، تا کنون 18 شماره را به زیور طبع آراسته است.

مقالات آخرین شماره[3]

y مباني فتاواي تكفيري سلفيه؛ ارزيابي و نقد.

y نقدي گذرا بر انديشه «يوسف دره حداد» مبني بر نصرانيت قرآن كريم.

y چيستي، چرايي و چگونگي زبان قرآن.

y مراتب ايمان از منظر علامه طباطبايي.

y ارزيابي شخصيت و عملكرد عبدالله بن مسعود.

y جدال كلامي حدوث و قدم كلام الهي به مثابه مقدمه‌اي بر مسأله زبان قرآن.

خلاصه مقالات

نقل به معني در حديث، علل و پيامدهاي آن[4]

یكي از مباني فهم حديث توجه به وضعيت حديث ازجهت الفاظ و عبارات اوليه و احياناً ميزان نقل به معناي واقع شده در آن است. بررسي تاريخ حديث نشان مي‌دهد كه به دليل برخي از موانع بر سر راه تدوين حديث، احاديث معصومان علیهم السلام، خاصه احاديث نبوي عمدتاً دچار نقل به معني شده و اين موضوع پيامدهايي در فهم مقاصد حديث به بار آورد. البته به دليل اضطرار در امر نقل به معنا، اين موضوع با شرايط و ضوابط خاصي مجاز اعلام گرديد. اين مقاله درصدد بررسي اصل پديده نقل به معني، شناخت پيامدهاي آن و نيز بيان حدود و ثغور نقل به معناي مجازساماندهي شده است.

چيستي، چرايي و چگونگي زبان قرآن

مسأله‌ی زبان قرآن در دهه‌هاي اخير مورد توجه انديشمندان و قرآن‌پژوهان قرار گرفته است و مبحثي است نوپديد كه در گذشته هم برخي ابعاد آن در قالب عناوين ديگري طرح شده، اما امروزه به دنبال مباحث فلسفه دين و به تبع آن «زبان دين» اين بحث مورد كاوش‌هاي متعددي قرار گرفته است. مراد از زبان در اين مبحث شيوه تفهيم وتفاهم داست، عنوان «زبان قرآن» نحوه خطابات قرآن را بيان مي‌كند كه در چگونگي اين خطابات، انديشمندان مسلمان هر كدام به سويي رفته‌اند. چند لايه بودن زبان قرآن نتيجه‌اي است كه از بررسي مباحث مذكور بدست مي‌آيد كه البته در ميان انديشمندان مسلمان نيز قائليني را به خود اختصاص داده است. مراد واقعي «زبان قرآن»، «نقش آن در فهم قرآن»، «پيشينه اين بحث» «نقد و بررسي ديدگاه‌هاي مشهور در اين حوزه (عرف عام و عرف خاص) و نيز ارائه يك ديدگاه مناسب از جمله اهداف اين نوشتار است.

تحليلي از عصمت وحي در برابر مكاشفه و تجربه عرفاني[5]

برخي وحي را يك امر بشري و تجربه دروني دانسته‌اند كه داراي يك فرايند تاريخمند است و با الهام و مكاشفه برابر بوده و خطاپذير مي‌باشد. در قرآن كريم به انواع معاني وحي اشاره شده است و وحي تشريعي را مخصوص انبيا دانسته و علت عصمت آن را «وهبي» بودن آن مي‌داند. علاء الدوله سمناني كشف را نسبي دانسته و قابليت‌هاي سالك را در صحت و سقم مكاشفات تأثيرگذار مي‌داند. ابن عربي براي عصمت وحي مي‌گويد: در وحي القا معني از طريق لفظ نيست بلكه عين معني بي‌واسطه منتقل مي‌شود. لذا احتمال وقوع خطا در فهم مخاطب (نبي) مطرح نيست. وحي عين حقايق وحياني است كه با بصر باطني نبي مشاهده مي‌شود. وحي اشاره‌اي است كه جانشين عبارت مي‌شود و اشاره عين مشاراليه است و چون با سرعت واقع مي‌شود، فهم و افهام و مفهوم از آن يك حقيقت است. به همين خاطر داراي عصمت است.

نشاني: تهران، بزرگراه اشرفي اصفهاني، نرسيده به ميدان پونك، مجتمع قائم، واحد 10.

سايت اختصاصي: www.pnmag.info

------------------------

[1]. انتخاب و تنظیم از آقای سید مهدی مرتضوی، دانش‌پژوه دوره خارج فقه و اصول مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام.

[2]. مدیر مسئول و سردبیر این مجله از ابتدا تا کنون تغییر نکرده‌اند.

[3]. شماره 18، بهار و تابستان 1395.

[4]. شماره 1، بهار و تابستان 1382.

[5]. شماره 17، پاييز و زمستان 1394.

 
پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (ذکری 50) PDF Print E-mail

مراکزتحقیق: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی[1]

تاریخچه

در سال ۱۳۵۸ به فرمان امام خمینی نهادی فرهنگی و تبلیغی در درون حوزه علمیه شکل گرفت که در سال‌های بعد به نام دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم خوانده شد. در سال ۱۳۶۲ نخستین مرکز پژوهشی دفتر با عنوان مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی شکل گرفت. این مرکز در روند تکاملی خود به ‌تدریج توانست با ایجاد چهار پژوهشکده (فلسفه و کلام اسلامی، فقه و حقوق، علوم و اندیشه سیاسی، تاریخ و سیره اهل بیت علیه السلام ) و سه مرکز پژوهشی (احیای آثار اسلامی، اصطلاح‌نامه علوم اسلامی و پاسخگویی به سؤالات دینی) فعالیت‌های مفیدی را انجام دهد.

خلأ تحقیقات علمی در عرصه قرآن، دفتر تبلیغات اسلامی را بر آن داشت تا مرکز مستقلی را بدین منظور پایه‌ریزی کند و با توجه به ضرورت انجام مطالعات علمی در موضوع مهدویت، تأسیس نخستین مؤسسه حوزوی در این عرصه به نام پژوهشکده مهدویت و آینده‌پژوهی رقم خورد.

علاوه بر این، دفتر تبلیغات اسلامی در خراسان نیز فعالیت‌های متنوع پژوهشی را از سال ۱۳۶۸ آغاز کرد. همچنین دفتر اصفهان نیز با توجه به اقتضائات محیطی و شرایط حوزه علمیه اصفهان، در سال‌های اخیر برنامه‌های پژوهشی خود را آغاز کرده است.

در سال ۱۳۸۰ همزمان با برنامه‌ریزی جامعِ دفتر تبلیغات اسلامی، معاونت پژوهشی نیز به بازنگری و اصلاح ساختار، اهداف و خط مشی‌های خود پرداخت. در ساختار جدیدِ دفتر، مقرر گردید همه مراکز پژوهشی در قالب یک پژوهشگاه جامع سازماندهی شوند. سرانجام با تصویب چهار پژوهشکده در شورای عالی گسترش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در سال ۱۳۸۴ مجوز قطعی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گرفته شد.

اهداف

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اهتمام به تعمیق و توسعه دانش و معرفت اسلامی و تبیین و گسترش باور، بینش و ارزش‌های اسلامی و انقلابی و به منظور افق‌گشایی علمی، نواندیشی دینی با رویکردی روشمند و نظام‌یافته به حوزه معرفت دینی، تشکیل یافته است. این مجموعه با پشتوانه بیش از دو دهه فعالیت مستمر در عرصه علوم اسلامی و انسانی و با بهره‌مندی از استادان حوزه و دانشگاه، تلاش دارد طبق فرموده رهبر انقلاب به عنوان نماد روشنفکری حوزه، به تولید اندیشه و پشتیبانی نظری از اندیشه و فرهنگ دینی و نظام اسلامی بپردازد.

اهداف پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی به شرح ذیل است:

y تبیین معارف ناب اسلام و پالایش فرهنگ دینی از پیرایه‌های جمود و التقاط؛

y تبیین نظام‌مند اسلام و ارائه الگوهای کارآمد فردی و اجتماعی متناسب با نیازهای جهان معاصر از طریق توسعه، تعمیق و توانمندسازی علوم اسلامی؛

y تأمین پشتوانه‌های علمی برای نظام‌بخشی و کارآمدسازی حکومت دینی و انقلاب اسلامی.

مجلات تخصصی پژوهشگاه

۱. آینه پژوهش

مجله آینه پژوهش در سال ۱۳۶۹ به انگیزه بهسازى پژوهش و نشر از طریق «اطلاع رسانى» و «نقد میراث مکتوب» ارائه می‌شود و تاکنون ۱۴۷ شماره از آن منتشر شده ‌است.

۲. اخلاق

با توجه به ظرفیت‌های حوزه علمیه اصفهان و مراکز آموزش عالی این استان به ویژه دانشگاه اصفهان، دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان به منظور ارتباط مؤثرتر با حوزویان و دانشگاهیان استان، از سال ۱۳۸۴ اقدام به انتشار نشریه «اخلاق» نموده است. این نشریه در سال ۱۳۹۱ موفق به اخذ مجوز علمی- ترویجی گردید و تاکنون ۳۳ شماره از آن منتشر شده ‌است.

۳. پژوهش‌های قرآنی

فصل‌نامه پژوهش‌های قرآنی یکی از مهم‌ترین مجلات تخصصی در حوزه علوم و معارف قرآن به شمار می‌آید که در سال ۱۳۷۳ به همت محققان گروه علوم قرآنی دفتر تبلیغات اسلامی شعبه خراسان رضوی راه‌اندازی شد و تاکنون ۷۶ شماره از آن منتشر شده ‌است. پایگاه اطلاع‌رسانی فصل‌نامه پژوهش‌های قرآنی به نشانی www.quran-p.com در اختیار علاقه‌مندان می‌باشد.

۴. نقد و نظر

نقد و نظر، نشریه‌اى علمی- پژوهشی در حوزه فلسفه و الهیات است که در سال ۱۳۷۳ به خانواده مطبوعات کشور پیوست و تاکنون ۶۹ شماره از آن منتشر شده است.

۵. حوزه

فصل‌نامه حوزه در سال ۱۳۶۱ تأسیس و تا سال ۱۳۸۸ هر دو ماه یک بار و از آن پس به صورت فصل‌نامه نشر یافته و در دسترس اهل نظر قرار گرفته است و تاکنون ۱۷۰ شماره از آن منتشر شده ‌است.

۶. فقه[2]

فصل‌نامه فقه از سال ۱۳۷۲ ابتدا به عنوان پیش‌شماره و سپس در پائیز ۱۳۷۳ اولین شماره خود را رسماً منتشر کرد و تاکنون ۷۶ شماره از آن به چاپ رسیده است.

مجلات فقه و حوزه در پرتال نشریات دفتر تبلیغات اسلامی به نشانی www.daftarmags.ir به صورت تمام متن در دسترس است.

۷. اسلام و مطالعات اجتماعی

فصل‌نامه اسلام و مطالعات اجتماعی براساس مصوبه هیأت امنای دفتر تبلیغات اسلامی با هدف تولید دانش و معرفت علمی، ترویج و انتشار یافته‌های پژوهشی و آثار اندیشمندان در حوزه مطالعات فرهنگی و اجتماعی معطوف به دین و مباحث حوزوی، در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی منتشر می‌شود و تاکنون دو شماره آن منتشر گردیده است.

علاقه‌مندان جهت آشنایی بیشتر با این پژوهشگاه می‌توانند به سایت زیر مراجعه نمایند.

آدرس: قم، میدان شهدا.

نشانی الکترونیک: www.isca.ac.ir.

------------------------

[1]. انتخاب و تنظیم از آقای سید مهدی مرتضوی، دانش‌پژوه دوره خارج مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام.

[2]. فصلنامه فقه که نام قبلی آن کاوشی نو در فقه اسلامی است در شماره سی و دوم ذکری معرفی شده است.

 
دوفصل‌نامه قرآن، فقه و حقوق اسلامی (ذکری 49) PDF Print E-mail

منابع تحقیق: دوفصل‌نامه قرآن، فقه و حقوق اسلامی[1]

رتبه علمی: علمی پژوهشی.

صاحب امتیاز: انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه.

مدیرمسئول: آیت الله ابوالقاسم علیدوست.

سردبیر: احمد حاجی‌ده‌آبادی.

اهداف

  • تلاش برای تبیین هرچه بیشتر و بهتر آیات الاحکام مرتبط با حقوق.
  • تلاش برای شناسایی احکام فقهی حقوقی مستخرج از قرآن کریم.
  • تبیین مباحث اصولی مرتبط با قرآن کریم.
  • مطالعه تطبیقی مکاتب و مذاهب فقهی درباره مقدار و چگونگی بهره‌برداری از قرآن کریم.
  • ایجاد بستر مناسب برای مطالعات فقه مقارن با توجه به منبع مشترک بودن قرآن کریم در میان مذاهب اسلامی.

مقالات آخرین شماره[2]

  • گستره حرمت تغییر خلق‌الله از منظر قرآن کریم.
  • سِیر تحریم خمر و درس‌های آن.
  • «ردّ در ارث» در پرتو قرآن کریم، با تأکید بر دیدگاه محقق خویی.
  • کوچ و انتقال اجباری (مطالعه تطبیقی در آموزه‌های قرآنی و اسناد بین‌المللی).
  • پیشگیری اجتماعی از جرایم جنسی در قرآن.
  • «حق انتقاد» از منظر قرآن و سنّت.
  • اصل رحمت در حکمرانی از منظر قرآن.

چکیده دو مقاله از این مجله

«حق انتقاد» از منظر قرآن و سنّت[3]

انتقاد به عنوان یکی از مهم‌ترین مظاهر آزادی بیان محک مناسبی برای سنجش مردمی بودن نظام‌های سیاسی است. در نظام اسلامی که در دو مرحله حدوث و بقای نیازمند رضایت عمومی می‌باشد؛ نقد حاکمان با نقد رفتار حاکمان حق شهروندان یا به نوعی تکلیف آنان به شمار می‌آید. این حق و تکلیف که مستفاد از آموزه‌های دینی است به وسیله افراد به صورت مستقل یا در قالب تشکل‌های مدنی و احزاب سیاسی یا در ساختار نهادهای سیاسی قابل اعمال می‌باشد و نظام اسلامی، به تأمین و تضمین به کارگیری این حق از سوی شهروندان موظف است.

نوشتار حاضر ضمن بررسی مفهوم انتقاد و تفاوت‌های آن با مفاهیمی چون «عیب‌جویی»، «آزادی بیان» و «مخالفت» با بهره‌گیری از آیات قرآن کریم و سخن و سیره پیشوایان معصوم علیهم السلام به تبیین جایگاه و مبانی این حق پرداخته است و این فرضیه را مطرح می‌کند که منتقد در نظام سیاسی اسلام از مصونیت برخودار است و حتی در فرض تجاوز از مرز انتقاد، حاکمیت باید به نفع حق عمومی، از حق خویش بگذرد.

آیه نهی از اعتدا؛ دارای قواعد بنیادین بشردوستانه[4]

آیه 190 سوره مبارکه بقره، به مسلمانان امر می‌کند در راه خدا با کسانی که با آنان مقاتله می‌کنند، بجنگند و از حد تجاوز نکنند؛ زیرا خدواند متجاوزان از حد را دوست ندارد: (وقاتلوا فی سبیل الله الذین یقاتلونکم ولا تعتدوا ان الله لایحب المعتدین). در فهم آیه مزبور اختلافاتی میان مفسران به چشم می‌خورد. با وجود اختلاف در تفسیر صدر آیه، با توجه به ذیل آن می‌توان مهم‌ترین و اساسی‌ترین اصول حاکم بر حقوق بشر دوستانه را از آن استنباط کرد. نگارنده در این مقاله می‌کوشد اصولی چون «تفکیک و تمایز»، «تناسب»، «تحدید تسلیحات»، «مصونیت اسیر از قتل» و مانند آن را از این آیه استخراج کند و نشان دهد سنت پیامبر و حضرت امیر، مؤید این تفسیر می‌باشد؛ بنابراین همه رفتارهایی که در مغایرت با قواعد بشردوستانه در جنگ شکل می‌گیرد، با وحی الهی و سنت نبوی و علوی در تضاد آشکار است.

نشانی: قم، بلوار جمهوری اسلامی، کوچه 2، ساختمان انجمن‌های علمی حوزه.

پایگاه الکترونیکی: www.sijl.ir

پست الکترونیکی: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

------------------------

[1]. انتخاب و تنظیم از آقای سید مهدی مرتضوی، دانش‌پژوه دوره‌ی خارج فقه و اصول مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام.

[2]. دو فصل‌نامه شماره 3 (پاییز و زمستان 94).

[3]. همان شماره.

[4]. دوفصل‌نامه شماره 2 (بهار و تابستان 94).

 
دوفصل‌نامه حدیث‌پژوهی (ذکری 48) PDF Print E-mail

منابع تحقیق: دوفصل‌نامه حدیث‌پژوهی[1]

صاحب امتیاز: دانشگاه کاشان.

مدیر مسئول: دکتر محسن قاسم پور.

سردبیر: دکتر سیدرضا مؤدب.

رتبه علمی: علمی -پژوهشی.

تاکنون چهارده شماره از مجله حدیث‌پژوهی -که از تاریخ 87/12/1 دارای رتبه علمی-پژوهشی می‌باشد- به چاپ رسیده است. از نکات قابل توجه این مجله، مقالات جذاب و کاربردی حتی برای رشته‌های دیگر مانند فقه، رجال، کلام، تفسیر، کتاب‌شناسی و حتی احکام[2] می‌باشد. جهت آشنایی بیشتر با این مجله، مقالات آخرین شماره و چکیده برخی از مقالات آن آورده می‌شود.

مقالات آخرین شماره[3]

  • تاريخ‌گذاري حديث «عليكم بسنتي و سنة الخلفاء الراشدين» (روش تاريخ‌گذاري سند متن).
  • بررسي تطبيقي روش‌شناسي فهم و نقد روايات در تفاسير المنار و الفرقان.
  • رمزگشايي حديث آموزش قرآن در آخرت.
  • منابع تفسيري شيخ كليني.
  • بررسي سخن «الجنة تحت اقدام الامهات».
  • بررسي روايات نحوست روز دوشنبه.
  • برخي نوآوري‌هاي ميرداماد در الرواشح السماويه.
  • چرايي تعبير «بعثت» براي قيام حضرت مهدي در روايات فريقين.
  • جستاري فقه الحديثي در حديث بدعت و بهتان.
  • جايگاه احاديث در انديشه‌هاي تفسيري امام خميني.

چکیده برخی مقالات

بررسی سخن «الجنة تحت اقدام الامهات»[4]

افزون بر آیات قرآن، روایات بسیاری در منابع شیعه و سنی دربارۀ مادر و جایگاه ارزنده‌اش بازگو شده است. یکی از فراگیرترین سخنانی که به عنوان سخنی از حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم گزارش شده، فراز «الجنة تحت أقدام الامهات» است. نوشتار پیش‌رو نگاهی است به سند و متن این فراز. شگفت است سخنی به این اندازه پرآوازه، جایگاهی در منابع ارزشمند شیعه و سنی ندارد. پس از بررسی‌های انجام‌گرفته در سند و متن این فراز، روشن شد که این فراز را دو عامل جعل حدیث و نقل به معنا در منابع سنی سامان داده‌اند و سند و متنی ساخته و پرداخته شده که سازندگانش به ویژگی‌های کذاب و مجهول بودن نام بردارند.

برآیند پایانی پژوهش، نپذیرفتنِ این فراز به عنوان سخنی از سخنان حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم است.

بررسی دلالی روایات تحریف‌نما در تفسیر عیاشی[5]

روایات تحریف‌نما، ابهام در تاریخ تدوین قرآن کریم، وجود روایات تشبیه رخدادهای کلان امت اسلام به وقایع امت‌های پیشین و عدم یاد کرد نام معصومین در الفاظ قرآن، مهم‌ترین عوامل پیدایش اذعان به تحریف قرآن به شمار می‌روند. از این میان، آنچه بیش از سایر عوامل قابل تأمل، بررسی و نقد است وجود روایاتی‌ـ به ظاهرـ دال بر تحریف قرآن است. در این زمینه، ده‌ها روایت از کتب گوناگون نقل شده و به امامان شیعه منتسب شده است. در میان مصادر روایات تحریف‌نما، تفسیر عیاشی اثر محمد بن مسعود عیاشی، دارای اهمیت فراوانی است. این پژوهش بر آن است تا فارغ از بررسی‌های انجام شده‌ سندی و إسنادی، به بررسی متنی روایات مورد استفاده تحریف‌گرایان در کتاب یادشده بپردازد، پس گام نخست به استخراج تمامی این روایات‌ـ به ظاهر مرتبط با تحریف‌ـ که حدود 90 روایت است، از تفسیر عیاشی اختصاص یافته و در ادامه، محل نزاع در هر روایت تبیین شده و پس از نقد و بررسی دقیق و مستند، تک‌تک این روایات، دسته‌بندی نهایی شده است. شواهد درون متنی، سیاق روایات، ‌قراین برون‌متنی و سخنان دانشمندان اسلامی، دستمایه این نقد و بررسی‌هاست. در سایه این تحقیق، میزان روایات یادشده که می‌توان ظاهراً دال بر تحریف به حساب آورد، معلوم شده و با توجه به بررسی شواهد و قراین مشخص می‌شود که ادعا و اتهام تحریف به مرحوم عیاشی ادعایی نادرست است.

روش‌های حلّ تعارضات بدوی اخبار در مصابیح ‌الانوار[6]

سید عبدالله شبّر در کتاب مصابیح ‌الانوار فی حل مشکلات الأخبار، علّت دیریابیِ مفهومی برخی از روایات را وجود معارض برای آنها دانسته و از این‌ رو، در جهت رفع تعارض آنها کوشیده است. شبّر پس از ذکر اقوال گوناگون برای رفع تعارض، گاه قول راجح را بیان کرده، اما در برخی موارد بدون ترجیح، به ذکر احتمالات گوناگون اکتفا کرده است. وی با هدف رفع تعارضات بدوی روایات با سایر ادلّه، با بهره جستن از روش‌هایی مانند تصرّف و توسعه در معنای واژگان، استفاده از علوم عربیّت، حمل بر جواز و استحباب، حمل بر اختلاف مراتب، ‌حمل بر بیان مصداق، حمل بر وجه غالب و زمان خاص، حمل عام بر خاص و مطلق بر مقید، حمل بر تعلیم و آموزش، حمل بر تفضّل و رحمت و بیان اسباب و آلات، ذکر احتمال وقوع تصحیف، توجه به تاریخ و اسباب صدور و موقعیت مخاطب، به جمع دلالی اخبار ظاهراً متعارض پرداخته است. در مقاله حاضر، روش‌های پیش‌گفته مورد اشاره و بحث واقع شده است.

نشاني: كاشان، بلوار قطب راوندي، دانشگاه كاشان، دانشكده علوم انساني، دفتر مجله حديث‌پژوهي.

سايت اختصاصي: s-hadith.kashanu.ac.ir

پست الكترونيكی: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

------------------------

[1]. تنظیم از آقای سید مهدی مرتضوی، دانش‌پژوه دورۀ خارج مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام.

[2]. مثل مقاله «بازخوانی روایات توریه» (شماره 8، پاییز و زمستان 1391).

[3]. شماره 14، پاییز و زمستان 94.

[4]. از مقالات پر بازدید شماره اخیر مجله (شماره 14، پاییز و زمستان 94).

[5]. شماره 8، پاییز و زمستان 91.

[6]. شماره 7، بهار و تابستان 91.

 
فصل‌نامه فقه و اصول (ذکری 47) PDF Print E-mail

منابع تحقیق: فصل‌نامه فقه و اصول[1]

رتبه علمي: علمي - پژوهشی.

صاحب امتياز: دانشگاه فردوسي مشهد.

مدير مسئول: حسن تقي زاده.

سردبير: دكتر محمد تقي فخلعي.

تاریخچه

نخستین شماره این مجلّه در زمستان 1347 به همّت استاد مرحوم دکتر محمود رامیار و به مناسبت «صدمین سال درگذشت حکیم سبزواری» تحت عنوان نشریه دانشکده علوم معقول و منقول مشهد منتشر شد. دومین شماره پس از فترتی سه ساله در بهار 1351 تحت عنوان نشریة دانشکدة الهیات و معارف اسلامی منتشر شد. از آن پس تا بهار 1358 به صورت فصل‌نامه بطور منظم تا شماره بیست و هشتم انتشار یافت. در سال 1358 پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تغییرنظام سیاسی کشور، ادامة کار مجلّه در محاق تعطیل درآمد و این تعطیلی تا سال 1373، یعنی به مدّت پانزده سال، ادامه یافت. در سال 1373 پس از پانزده سال تعطیلی بیست و نهمین شماره مجلّه به مدیریت استاد غلامرضا نافلی انتشار یافت. در پی تلاش‌های چند سال اخیر برای تخصصی کردن مجله‌های علمی، در سال 1387 امور پژوهشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به این مجله اجازه داده است در چهار حوزه تخصصی فعالیت و برای هر حوزه تخصّصی دو شماره در سال مجله منتشر کند. متعاقب این اجازه، چهار عنوان تخصّصی ذیل انتشار می‌یابد: «فقه و اصول»، «علوم قرآن و حدیث»، «فلسفه و کلام» و «تاریخ و فرهنگ».

فصل‌نامه فقه و اصول از سال 91 به صورت منظم هر فصل انتشار یافته است. حوزه فعالیت فصل‌نامه فقه و اصول عبارت است از فقه، اصول فقه، فلسفه فقه و موضوعات میان رشته‌ای، چون فقه و حقوق. این نشریه فقط مقاله‌هایی را منتشر خواهد کرد که حاوی یافته‌های نو و اصیل در زمینه‌های پیش گفته باشد.

مقالات آخرین شماره[2]

  • بررسي تطبيقي وجوه افتراق و اشتراك معين و سبب در دو قاعده حرمت اعانه بر اثم و تسبيب؛
  • درنگي بر فروش گوشت حرام به كافران؛
  • بررسي تطبيقي قانون گذاري در آراء «شيخ فضل الله نوري» و «ميرزاي نائيني»؛
  • بررسي ارث حق خيار زوجه از معاملات زوج؛
  • موضوع شناسي عته[3]؛
  • بررسي حكم فقهي حرمت حفظ كتب ضلال؛
  • بررسي چيستي اقاله از منظر دانشيان فقه و حقوق شيعه؛
  • نقدي بر ديدگاه «لزوم حبس مدعي اعسار در پرداخت مهريه»؛
  • پژوهشي فقهي و حقوقي در سوگند نفي علم.

چکیده مقالات پر بازدید مجله

نظریۀ اماره بودن استصحاب و آثار فقهی و اصولی آن[4]

یکی از کاربردی‌ترین دلیل‌ها در علم اصول و فقه و همچنین حقوق، استصحاب است. استصحاب حکم به بقای آن چیزی است که در گذشته بوده است. بعد از وحید بهبهانی، غالب اصولی‌ها معتقدند که استصحاب اصل عملی است، اما پژوهش بیشتر در ادلة اعتبار استصحاب، بیان‌گر صحت نظریة اماره بودن استصحاب است. عقل، سیرة عقلا و روایات، همگی بر لحاظ جنبه کاشفیت در اعتبار استصحاب دلالت دارند. نبود گرایش‌های تعبدی در روش‌های عقلا، اماریت استصحاب در دیدگاه فقهای متقدم بر وحید بهبهانی و لزوم دیدگاه‌های واقع‌گرایانه در فقه، همگی مؤید این نظریه هستند. حجیت آثار شرعی مترتب بر لوازم عقلی و عادی مستصحب و همچنین صلاحیت جانشینی استصحاب به جای علم، از آثار مهم اماره بودن استصحاب است.

سرقت اینترنتی: حدّی یا تعزیری؟[5]

یکی از موضوعات نوظهور در عرصه ارتباطات جهانی و در فضای مجازی، سرقت اینترنتی است که متأسفانه روز به روز به دلیل نبود قانونی مدوّن بر مرتکبین آن افزوده می شود. از طرف دیگر می‌دانیم که ماهیت سرقت اینترنتی که در محیط مجازی اینترنت واقع می‌شود، غیر از سرقتی است که در دنیای ملموس غیر اینترنتی رخ می‌دهد. از این رو این سؤال مطرح است که آیا سرقت اینترنتی همان سرقت مصطلح فقهی است؟ تحقّق شرایط آن چگونه است؟ آیا در سرقت اینترنتی همانند سرقت فیزیکی، صاحب مال از عین مال خود محروم می‌شود؟ آیا داده‌ها و اطلاعات مال محسوب می‌گردند؟ آیا به اجرا گذاشتن کُدِ رمز (شکستن قفل)، مصداق هتک حرز است؟ مجازات کیفری در سرقت اینترنتی چیست؟ حدّ است یا تعزیر؟

هدف ما در این مقاله ضمن تبیین ماهیت سرقت اینترنتی، پاسخ به سؤال‌های مطرح شده و در نهایت، تعزیری دانستن سرقت اینترنتی آن هم فقط به دلیل عدم تحقّق یکی از شرایط سرقت یعنی اخذ فیزیکی و نیز ارائة شیوه‌های نو و جدید در تعزیر کاربَر سارق است.

 

سايت اختصاصي: jfigh.um.ac.ir

نشاني الكترونيك: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

نشاني: مشهد، ميدان آزادي، پرديس دانشگاه فردوسي، دانشكده الهيات شهيد مطهري رحمه الله.

------------------------

[1]. انتخاب و تنطیم از آقای سید مهدی مرتضوی دانش پژوه دورۀ خارج مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام.

[2]. شماره 103، زمستان 1394.

[3]. نوعی عارضه عقلی است.

[4]. شماره ۱/۸۷ (پاییز و زمستان ۱۳۹۰).

[5]. شماره ۱/۸۴ (بهار و تابستان ۱۳۸۹).

 
مجله پژوهش‌هاي قرآن و حديث (ذکری 46) PDF Print E-mail

منابع تحقیق: مجله پژوهش‌هاي قرآن و حديث[1]

رتبه علمي: علمي - پژوهشي (علوم انساني).[2]

دوره انتشار: دوفصل‌نامه.

صاحب امتياز: دانشكده الهيات و معارف اسلامي.

مدير مسئول: دكتر مجيد معارف.

سردبير: دكتر منصور پهلوان.

مجله پژوهش‌های قرآن و حدیث افتخار دارد که در حوزه میراث حقیقی اسلام، یعنی قرآن و حدیث، مقالات و پژوهش‌های ارزشمندی که دارای موضوع کاربردی و مورد نیاز جامعه بوده و از منابع و ماخذ معتبر و دست‌اول بهره گرفته و نتایج و دستاوردهای چشمگیری داشته باشد را منتشر سازد.

مقالات آخرین شماره:[3]

  • معناشناسی واژۀ عدل در قرآن کریم بر مبنای روش ایزوتسو.
  • مفسران معاصر امامیه و غرر قرآن؛ چیستی، رهیافت‌ها و گونه‌ها.
  • خیط ابیض و اسود و زمان تحقّق فجر صادق در قرآن کریم.
  • آداب شاگردی و استادی در بازخوانی آیات مرتبط با موسی و خضر علیهما السلام.
  • تحلیل انتقادى دیدگاه مدرسى طباطبایى در کتاب «مکتب در فرایند تکامل» در مورد احادیث شیعى.
  • حجیّت روش تفسیری قرآن به قرآن با تأکید به روایات عرض در تفسیر تسنیم.
  • تقطیع حدیث (ارزیابی تقطیع در الجامع الصغیر).


چکیده مقاله

خیط ابیض و اسود و زمان تحقّق فجر صادق در قرآن کریم

اختلاف مسلمانان در تشخیص زمان اذان صبح به خاطر عدم فهم دقیق و مشترک از آیۀ 187 سورۀ بقره است که برای نخستین بار در سال پنجم هجری زمان فجر صادق را تبیین کرد. اینکه مفهوم نخ سفید و سیاه در این آیه چیست و تشخیص این دو نخ از یکدیگر، دقیقاً با چه لحظه‌ای از زمان شکل‌گیری فجر در افق مصادف می‌شود، موضوع اصلی این پژوهش است. در این راستا با استفاده از تفاسیر و فنون ادبیات عرب و اشعار دوران جاهلی و همچنین با بهره‌گیری از احادیثی که در تفسیر و توضیح این آیه وارد شده است و نیز رصدها و مشاهدات نجومی نویسنده، تلاش می‌شود که معنی و مقصود این آیه تحلیل و بررسی شود و در پایان چنین نتیجه‌گیری می‌شود که زاویۀ ارتفاع منفی خورشید در زمان فجر صادق، 16 درجه زیر افق است.

حجیّت روش تفسیری قرآن به قرآن با تأکید به روایات عرض در تفسیر تسنیم

یکی از روش‌های تفسیری که در عصر حاضر به سبب کوشش‌های علامه طباطبایی و پس از وی آیت‌الله جوادی آملی مورد توجه قرار گرفت، روش تفسیری قرآن به قرآن است. برای اثبات حجیّت این منهج تفسیری ادلۀ متعددی نقل شده است. یکی از این ادله استناد به احادیث عرض است که در آن، قرآن میزان سنجشِ صحتِ روایات دانسته شده و لذا قرآن کریم در تبیین مراد خود بی‌نیاز از سنت تلقی شده است. با مراجعه به مجموع احادیث عرض و تشکیل خانوادۀ حدیثی آن، آشکار می‌شود که این استدلال کاستی‌هایی دارد.

این مقاله بر آن است که ابتدا به تبیین استناد مطرح شده بپردازد و سپس کاستی‌های آن را مورد بررسی قرار دهد. همچنین از آنجا که که آیت‌الله جوادی آملی از احیا‌گران معاصر این مکتب تفسیری به شمار می‌آید، این مقاله بر اساس آرا و نظریه‌های ایشان نگاشته شده است.

نشاني: تهران، خيابان شهيد مفتح، تقاطع خيابان شهيد استاد مطهري، دانشكده الهيات و معارف اسلامي.

سايت اختصاصي: jqst.ut.ac.ir

نشاني الكترونيك: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

------------------------

[1]. انتخاب و تنظیم از آقای سید مهدی مرتضوی، دانش پژوه دورۀ خارج فقه و اصول مدرسۀ فقهی امام محمد باقر علیه السلام.

[2]. در راستای تخصصی نمودن نشریه مقالات و بررسی‌ها، تأسیس مجله تخصصی پژوهش‌های قرآن و حدیث (مقالات و بررسی‌های سابق) با درجه علمی - پژوهشی از سوی کمیسیون بررسی نشریات وزارت علوم - تحقیقات و فناوری در تاریخ 22/10/1388 طی ابلاغیه شماره 3/11/1741 اعلام گردید.

[3]. دوره 48، شماره 1، بهار و تابستان 1394.

 
دو فصل‌نامه فقه و مباني حقوق اسلامي (ذکری45) PDF Print E-mail

منابع تحقیق: دو فصل‌نامه فقه و مباني حقوق اسلامي[1]

رتبه علمي: علمي - پژوهشي (علوم انساني)

دوره انتشار: دوفصل‌نامه

صاحب امتياز:دانشكده الهيات و معارف اسلامي

مدير مسئول:دكتر مجيد معارف

سردبير: دكتر علي مظهر قراملكي

در راستای تخصصی نمودن نشریه مقالات و بررسی‌های دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، تأسیس مجله تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی (مقالات و بررسی‌های سابق) با درجه علمی - پژوهشی از سوی کمیسیون بررسی نشریات وزارت علوم - تحقیقات و فناوری در تاریخ 22/10/1388 اعلام گردید. از این سال دانشکده الهیات و معارف اسلامی، در طول سال دو فصل‌نامه فقه و مبانی حقوق اسلامی را هر سال در دو بخش (بهار و تابستان) و (پاییز و زمستان) از بین صدها مقالات رسیده و انتخاب مقالات برتر به چاپ می‌رساند.

مقالات آخرین شماره[2]

  • بررسی رابطۀ محرمیت میان کودک و صاحب رحم جایگزین
  • مجازات سرقت پرندگان در فقه امامیه
  • بررسی فقهی تنبیه بدنی زوجه
  • بررسی مسألۀ انتساب تصویب به اهل سنت
  • کرامت انسانی، راهبرد استنباط احکام شریعت
  • نقد و بررسی نکاح مشروط (شرط عدم روابط جنسی)
  • تکافل خانواده در قالب الگوی وکالت از دیدگاه فقه امامیه، عامه و حقوق ایران
  • آیا در حکومت اسلامی هر جرمی گناه است؟

چکیده

بررسی رابطۀ محرمیت میان کودک و صاحب رحم جایگزین

استفاده از رحم جایگزین در درمان ناباروری از مباحثی است که با سؤالات و ابهامات متعددی مواجه است. یکی از مسائلی که در این مبحث کمتر مورد توجه محققین قرار گرفته، بررسی رابطۀ میان کودک و صاحب رحم جایگزین از جهت نشر حرمت است. اثبات یا نفی این رابطه آثار متعددی دارد. نگارندگان کوشیده‌اند با بررسی ادله مختلفی که ممکن است در اثبات حرمت استدلال شوند به این مسأله پاسخ گویند. دستاورد این پژوهش پس از بررسی استدلال‌های مختلف، این است که هیچ‌ یک از این ادله برای اثبات مدعا کافی نیست. مفهوم اولویت نسبت به حرمت از راه رضاع نیز که مهم‌ترین به‌شمار می‌رود، دارای شرایط لازم برای حجیت نیست. هر چند به‌طور جزمی نمی‌توان رابطۀ محرمیت را رد کرد و بهتر است در جنبۀ ازدواج به ‌دلیل اهمیت فراوان آن، احتیاط رعایت شود.

آیا در حکومت اسلامی هر جرمی گناه است؟

آیا تخلف از قوانین و مقررات دولت اسلامی که در اصطلاح «جرم» نامیده می‌شود، «گناه» و مرتکب آن «فاسق» است و در قیامت مجازات دارد، یا صرفاً «تخلفی اجتماعی و مدنی» محسوب می‌شود که مجازات قانونی دارد؟ مبانی مختلف دربارۀ ماهیتِ حکم حکومتی و قوانین دولت اسلامی، پاسخ‌های متفاوتی به این پرسش می‌دهند. در این مقاله به سه مبنا و پیامد هر کدام اشاره و سپس به آیات و روایات استناد می‌شود. مفاد آیات و روایات آن است که تخلّف از «احکام شرعی» و «فرمان‌های حکومتیِ پیامبر
صلی الله علیه و آله و ائمۀ هدی علیهم السلام»، نیز «قوانین دولتِ مشروع دینی در عصر غیبت»، با این شرط که تخلف از آنها نافرمانی خدا، پیامبر و امام معصوم باشد، گناه است. ولی گناه بودن سرپیچی از قوانین و مقررات عرفی مثل قوانین و مقرراتی که در جوامع دیگر هم برای تنظیم روابط اجتماعی وضع می‌شوند، محل تردید است، مگر آنکه تخلف از قوانین یاد شده، عرفاً «اختلال در نظام اجتماعی»، «اضرار به غیر» و «مخالفت با اساس حکومت دینی» باشد که در این ‌صورت گناه محسوب می‌شود و دارای آثار دنیوی و اخروی است. اما سرپیچی از قوانین به‌ خودی خود گناه نیست، هر چند دارای مجازات دنیوی باشد.

نشاني: تهران، خيابان شهيد مفتح، تقاطع خيابان شهيد استاد مطهري، دانشكده الهيات و معارف اسلامي.

سايت اختصاصي: jjfil.ut.ac.ir

نشاني الكترونيك: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

------------------------

[1]. تنظیم و اتخاب از آقای سید مهدی مرتضوی دانش پژوه دورۀ خارج فقه و اصول مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام

[2]. دوره 48، شماره 1 (بهار و تابستان)، بهار و تابستان 1394

 
آموزه‌های فقه مدني (ذکری 44) PDF Print E-mail

آموزه‌هاي فقه مدني[1]

رتبه علمي: علمي ـ پژوهشي (علوم انساني).

دوره انتشار: دو فصل‌نامه.

صاحب امتياز: دانشگاه علوم اسلامي رضوي.

مدير مسئول: حجت الاسلام والمسلمین محمدباقر فرزانه.

سردبير: آیت الله محمد واعظ زاده خراسانی.

محل انتشار: مشهد.

مجله علمی پژوهشی آموزه‌های فقه مدنی از نشریات علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی در رشته فقه می‌باشد که تا پیش از این به صورت یک ویژه‌نامه از مجله تخصصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی (الهیات و حقوق) منتشر می‌شد.

با توجه به ضرورت انتشار این نشریه به صورت علمی ـ پژوهشی، ویژه‌نامه مذکور به صورت دو فصل‌نامه و زیر نظر سردبیر و هیأت تحریریه مستقل، آغاز به کار کرد و نهایتاً طی سال 1391 موفق به اخذ درجه علمی ـ پژوهشی شد.

مقالات آخرین شماره[2]

• تحلیل و بررسی وضعیت حقوقی معاملات مشتری نسبت به مورد شفعه.

• بررسی تناقض‌ نمایی قاعدۀ «الشروط لا یوزّع علیها الثمن» با قاعدۀ «للشرط قسط من الثمن».

• بررسی اصل آزادي ايقاعات در فقه امامیه و حقوق ایران.

• روش‌های تعیین بهای شرط؛ تعارض نظم و عدالت.

• تزاحم ولايت فقيهان.

• فلسفه تشریع عده و احكام آن.

• بررسی شرط «مالیت شرعی داشتن شیء موقوفه» در خصوص «وقف حقوق معنوی».

• تحلیل امکان انتخاب عقد تشریفاتی به عنوان شرط نتیجه.

چکیده

تحلیل و بررسی وضعیت حقوقی معاملات مشتری نسبت به مورد شفعه

در مواردی به حکم قانون برای شخصی نسبت به مبیع، حق شفعه پدید می‌آید و شفیع می‌تواند با پرداخت معادل ثمن به خریدار، مبیع را تملک نماید. گاه قبل از اعمال حق شفعه توسط شفیع، خریدار نسبت به مبیع معامله‌ای انجام داده و مبیع را از مالکیت خویش خارج می‌نماید. حال سؤال این است که قبل از اعمال حق شفعه، وضع حقوقی معامله مزبور چگونه بوده و اعمال حق شفعه چه تأثیری بر آن دارد. در پاسخ به این سؤال، در مورد وضع حقوقی معاملات مشتری قبل از اعمال حق شفعه، نظر مشهور، صحت معاملات مشتری است. در عین حال نظریه عدم نفوذ نیز طرفدارانی دارد.

در مورد تأثیر اعمال حق شفعه بر معاملات پیش گفته نیز باید گفت در میان کسانی که معاملات مزبور را قبل از اعمال حق شفعه صحیح می‌دانند، گروهی اعمال حق شفعه را سبب انفساخ معاملات مشتری دانسته‌اند. دسته دیگر امکان ابطال معاملات را مطرح کرده و گروهی نیز، از عدم قابلیت استناد معاملات مشتری در مقابل شفیع سخن گفته‌اند.

جستار حاضر ضمن طرح نظرات مختلف و نقد و بررسی آن، به این نتیجه دست یافته که نظریه «وضعیت مراعی» راه حل مناسب‌تری برای بیان وضع حقوقی معاملات مشتری قبل از اعمال حق شفعه و نیز تبیین تأثیر اعمال حق شفعه بر معاملات مزبور است.

بررسی شرط «مالیت شرعی داشتن شیء موقوفه» در خصوص «وقف حقوق معنوی»

وقف از موضوعات مهم احکام اجتماعی اسلام است كه از شرایط صحت آن، مالیت شرعی داشتن شیء موقوفه است؛ بر این اساس در امکان وقف حقوق معنوی از حیث مالیت عرفی و شرعی آن، اختلاف شده است، كه البته خود این مسأله، مستلزم بررسی مشروعیت اصل حقوق معنوی است زيرا حسب ظاهر، خلاف اصول و قواعدی همچون تسلیط و مانند آن است.

این مقاله‌ی کتابخانه‌ای، ضمن گردآوری و بررسی نظرات محققان، به این نتیجه نائل آمده که ماهيت فقهي حقوق معنوی از چند حال خارج نيست: يا از موضوعات مستحدثه است كه به دليل مشروعیت عقود نامعینِ مترتب بر آن و عدم مخالفتشان با خطوط قرمز قراردادهای شرعی، مشروع می‌باشد و يا غيرمستحدثه است كه حسب جایگاه عرف در تغییر برخي موضوعات و احکام مترتب بر آنها، مشروعیت آن قابل اثبات است؛ نهایتاً و فارغ از بحث مستحدثه بودن و نبودن، مشروعيت آن درقالب شرط (ترک فعل) ضمن عقد که شرطی صحیح و عاری از اشکال است اثبات مي شود.

به تبع اثبات مشروعيت اصل حقوق معنوي، ماليت عرفي آن نيز، همچون ماليت بسیاری از حقوق متداوله عندالعرف، قابل استنتاج است زيرا هر آنچه از ملاک‌ها و شاخص‌ها که برای مالیت داشتن اشيا از منظر عرف و عقلا مدنظر است در آن وجود دارد و این مالیت، مورد ردع شارع نيز قرار نگرفته است، لذا وقف حقوق معنوی از حیث مالیت شرعي داشتن بلااشکال است.

آدرس: مشهد مقدس-حرم مطهر- دانشگاه علوم اسلامی رضوی.

سايت اختصاصي: paper.razavi.ac.ir.

نشاني الكترونيك: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it .

------------------------

[1]. تنظیم و انتخاب از آقای سید مهدی مرتضوی، دانش‌پژوه دورۀ خارج فقه و اصول مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام.

[2]. شماره 11، بهار و تابستان 1394.

 
دو فصل‌نامه مطالعات فقه و حقوق اسلامي (ذکری 43) PDF Print E-mail

دو فصل‌نامه مطالعات فقه و حقوق اسلامي[1]

رتبه علمي: علمي - پژوهشي (علوم انساني)

دوره انتشار: دو فصل‌نامه

صاحب امتياز: دانشگاه سمنان

مدير مسئول: دكتر حميد مسجد سرايي

سردبير: دكتر احمد باقري

شروع انتشار: 1388 زبان: فارسي

مقالات آخرین شماره[2]

  • ایقاع فضولی
  • تعدّد نتایج مجرمانه در فقه و حقوق کیفری ایران
  • تعارض ادلّه اثبات دعاوی کیفری؛ پیامدها و راهکارها
  • زمان انتقال مالکیّت در بیع عین معیّن
  • درنگی در حکم فقهی تلقیح مصنوعی اسپرم شوهر متوفّی به زن
  • اصل «جبران کامل زیان»
  • واکاوی دیدگاه‌های فقهی ناظر بر اکراه در قتل با تأکید بر ضابطه نظم عمومی
  • تغلیظ دیه قتل در حرم مکّه با رویکردی به قانون مجازات اسلامی 92

چکیده

تغلیظ دیه قتل در حرم مکّه با رویکردی به قانون مجازات اسلامی 92

بر اساس موادّ 555 و 385 قانون مجازات اسلامی مصوب92، چنان چه رفتار مرتکب و فوت مجنیٌ علیه هر دو، در ماه‌های حرام یا در حرم مکه اتفاق بیفتد، علاوه بر دیه کامل، یک سوم دیه نیز باید به اولیای مقتول پرداخت شود. این مصوّبات، که به مسأله «تغلیظ دیه» مشهور است، در خصوص ماه‌های حرام برگرفته از روایات مختلفی است که علی رغم ضعف سند برخی از آنها، به کمک عمل فقهای امامیه، ضعف مذکور جبران شده و در مجموع، تردیدی برای مشروعیّت آن باقی نمی‌گذارد؛ ولی نسبت به حرم مکّه تحقیقات دقیق نشان می‌دهد که نصّی وجود ندارد و روایاتی را هم که ابان نقل کرده است یا در سند، ارسال دارند و لذا نمی‌توان به آنها اعتماد نمود و یا دلالت آنها به ماه‌های حرام مرتبط‌تر است تا به حرم مکّه؛ بنابراین نمی‌توان بر اساس آنها فتوا داد. شهرت قابل اعتمادی هم در این مقام وجود ندارد که حداقلّ بتوان با تکیه بر آن، مفاد مواد مذکور را توجیه کرد. بنابراین باید اصرار کرد تا قانونگذار، موضوع تغلیظ در حرم مکه را از موادّ فوق حذف نماید. نکته دیگر این که تغلیظ مذکور در هر حال تنها در جنایت بر نفس است و از این حیث فرقی میان عمد، شبه عمد و خطای محض وجود ندارد. البته عمومیّت مذکور اجماعی نبوده، ولی از شهرت قابل اعتمادی بین فقیهان برخوردار است و لذا قانونگذار ماده 555 نیز به آن تکیه کرده است.

واکاوی دیدگاه‌های فقهی ناظر بر اکراه در قتل با تأکید بر ضابطه نظم عمومی

تحلیل آرای فقهی ناظر بر اکراه در قتل با تکیه بر رابطه پذیرش هر کدام از دیدگاه‌های فقهی بر موضوع نظم عمومی جامعه، موضوع این مقاله می‌باشد. از این رو، دیدگاه‌های فقهی مشهور و غیر مشهور امامیه در زمینه اکراه در قتل مطرح گردیده و سپس به این پرسش پاسخ داده می‌شود که کدام یک از این دیدگاه‌ها می‌تواند به روش شایسته‌تری نظم عمومی جامعه را تأمین سازد. نظم عمومی از این رو به عنوان معیار اصلی مورد توجه قرار گرفته است که غایت و هدف اصلی تدوین مقررات کیفری، همان تأمین نظم عمومی شایسته در سطح جامعه برای شهروندان آن می‌باشد. در این مقاله به روشنی توضیح داده شده که نظرات فقهی رها دهنده اکراه کننده از مجازات اصلی قتل (قصاص)، چگونه می‌توانند نظم عمومی جامعه را متزلزل سازند. با این وجود، تمامی دلایل مورد استناد دیدگاه‌های فقهی مورد توجه و تحلیل قرار می‌گیرد و با تکیه بر تمامی تحلیل‌ها و بررسی ها، پیشنهاد نگارنده توجه بیشتر قانونگذار به دیدگاه فقهی است که مجازات قصاص را برای اکراه کننده و مسبّب اصلی تعیین می‌نماید. دیدگاهی که اگرچه پذیرش آن سبب توسعه مصادیق اقوائیت سبب از مباشر خواهد شد لیکن تأمین کننده بهتر نظم عمومی جامعه می‌باشد.

تلفن: 33654086 (023)

نشاني: سمنان، دانشگاه سمنان، مجله مطالعات فقه و حقوق اسلامي

سايت اختصاصي: feqh.journals.semnan.ac.ir

نشاني الكترونيك: This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

------------------------

[1]. تنظیم از آقای سید مهدی مرتضوی دانش پژوه دورۀ خارج فقه و اصول مدرسۀ فقهی امام محمد باقر علیه السلام

[2]. دوره هفتم، شماره 13 پاییز و زمستان 1394

 
فصل‌نامه پژوهش‌هاي فقه و حقوق اسلامي (ذکری 42) PDF Print E-mail

فصل‌نامه پژوهش‌هاي فقه و حقوق اسلامي[1]

صاحب امتياز: دانشگاه آزاد اسلامي واحد بابل.

مدير مسئول: حجت الاسلام والمسلمين حسن قلی پور.

سردبير: دکتر علی اکبر ايزدی فرد.

رتبه علمي: علمي – پژوهشي.

دوره انتشار: فصل‌نامه.

شروع انتشار: 1383.

مجله پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بابل که انتشار آن قدمتی 11 ساله دارد؛ دارای مجوز علمی پژوهشی وزارت علوم مي‌باشد. این مجله با هدف توسعه فقه ‌پژوهی يا نشر نتايج پژوهش ‌نظام‌ مند و مسأله‌محور در کليه‌ی رشته‌های‌ مرتبط با فقه و مبانی حقوق اسلامی در انتهای هر فصل به زبان فارسی و همراه با چکيده انگليسی و عربی چاپ می‌گردد.

مقالات آخرین شماره[2]

  • بررسي فقهي ضمان از دست رفتن فرصت
  • بررسي فقهي و حقوقي جبران ضرر معنوي در قذف
  • تبعيت يا عدم تبعيت ارث خيار از ارث مال
  • گستره گواهي و شهادت زن در اسلام
  • قاعده تزاحم در سقط جنين درماني
  • آثار ابتلائات رواني مادر در برخورداري وي از حق حضانت
  • تعديل قرارداد در فقه اماميه و حقوق ايران

چکیده دو مقاله از این فصل‌نامه

قاعده تزاحم در سقط جنين درماني

سقط جنين‌درماني نوعي از ختم بارداري است كه جنبه درماني دارد. اگرچه در اكثر نظام هاي حقوقي اقدام به سقط جنين، عملي ممنوع شمرده مي‌شود؛ لكن در مواردي استثنائاً سقط جنين را مجاز مي‌شمرند. از جمله مباني تجويز آنها مي‌توان به قاعده تزاحم اشاره نمود. با توجه به اين قاعده، امكان اسقاط جنين به جهت ناهنجاري جنين و حفظ حيات مادر قبل از ولوج روح در جنين بر اساس ماده واحده سقط درماني ميسر مي‌باشد، اما مطابق اين ماده واحده اسقاط جنين بعد از ولوج روح امكان‌پذير نيست. لكن مطابق تبصره ماده 718 ق.م.ا مصوب 1392 حتي بعد از ولوج روح براي حفظ حيات مادر مي‌توان جنين را سقط نمود. فقها، سقط جنين را قبل از دميده شدن روح در جنين در موارد درماني تجويز نموده‌اند. عده‌اي از فقها اعتقاد دارند بعد از دميده شدن روح در جنين، زماني كه وجود جنين براي مادر خطر جاني دارد، مي‌توان چنين جنيني را سقط درماني نمود. به نظر مي رسد فقهايي كه اعتقاد به سقط درماني بعد از ولوج روح ندارند، چنانچه مبناي استدلال خويش را قاعده تزاحم اهم و مهم قرار مي‌دادند، نتيجه‌اي خلاف نظرشان مي‌گرفتند. به عبارتي قاعده مذكور مورد اتفاق نظر هر دو دسته فقها مي‌باشد و بايد به دلالت قاعده عقلي دفع ضرر بيشتر، تئوري سقط درماني بعد از ولوج روح را تقويت سپس، عينيت و حاكميت بخشيد.

تعديل قرارداد در فقه اماميه و حقوق ايران

به رغم پذيرش اصل لزوم قراردادها در تمام نظام‌هاي حقوقي و لزوم احترام به مفاد تراضي طرفين، تأثير حوادث اجتماعي و اقتصادي بر قرارداد در فاصله انعقاد تا اجراي قرارداد، انكارناپذير است. در واقع طرفين قرارداد با در نظر گرفتن اوضاع و احوال قابل پيش‌بيني مبادرت به انعقاد قرارداد مي‌نمايند. اين سخن براي شرايط معمولي سنجيده و معقول است؛ ليكن وقوع حوادثي كه موجب عدم امكان اجراي قرارداد گردد، به موجب قوانين كشورهاي مختلف از جمله ايران، متعهد را از انجام تعهد معاف مي‌گرداند؛ اما اگر در اثر وقوع حوادث و تغيير در اوضاع و احوال زمان انعقاد عقد، اجراي قرارداد براي متعهد موجب دشواري بيش از حد و يا ضرر غيرمتعارف گردد و در عين حال اجراي تعهد غيرممكن نشود، قانون كشور ما در اين حالت راه حل روشني ارائه نمي‌كند. به نظر مي‌رسد با تمسك به قاعده فقهي «نفي عسر و حرج» و يا «قاعده لاضرر» بتوان امكان تعديل و تجديدنظر در قرارداد را به طرفين يا قاضي داده و يا حق فسخ براي طرف قرارداد قائل شد.

سايت اختصاصي: ijrj.baboliau.ac.ir

نشاني: بابل، كيلومتر 3 جاده بابل به قائم شهر، گرجي آباد، دانشگاه آزاد اسلامي واحد بابل.

تلفن: 32415132 (011)

------------------------

[1]. اين مجله تا شماره 24 (تابستان 1390) با نام فقه و مباني حقوق اسلامي چاپ شده است. انتخاب و تنظیم از آقای سید مهدی مرتضوی دانش پژوه دورۀ خارج مدرسۀ فقهی امام باقر علیه السلام.

[2]. سال يازدهم، شماره 4 (پياپي 41)، پاييز 1394.

 
<< Start < Prev 1 2 3 4 Next > End >>

Page 2 of 4

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS