فعالیت های پژوهشی تقریرات سال های گذشته سال 93-94 درس اصول استاد شیخ محسن وحید جلسه 61سه شنبه 1393/11/21 اجتماع امر و نهی /عبادات مکروهه /نظر مرحوم خویی در نماز در حمام و اشکالاتش
جلسه 61سه شنبه 1393/11/21 اجتماع امر و نهی /عبادات مکروهه /نظر مرحوم خویی در نماز در حمام و اشکالاتش PDF Print E-mail

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و اللعن علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین

سه شنبه 21/11/93

خلاصه مباحث گذشته:

در جلسه گذشته بحث نوافل مبتدئه بیان شد و در ادامه نیز بحث صلاه در حمام شروع شد و بیان مرحوم آخوند (ره) در صلاه در حمام بیان شد

نظر مرحوم خویی (ره) درباره صلاه در حمام : [1]

خلاصه مقدمه ایشان :

نهی بر دو قسم است : مولوی و ارشادی

نهی مولوی هم دو قسم دارد : نهی تحریمی ناشی از مفسده ملزمه و نهی تنزیهی ناشی از منقصت غیر ملزمه

ابتدا رابطه این سه قسم نهی را در ماموربه ( به نحو کلی ) می سنجیم بعد در ما نحن فیه آنرا تطبیق می دهیم .

نهی ارشادی :

اگر نهی ارشاد به مانعیتِ خصوصیت خاصی باشد نتیجه اش این است که این خصوصیت سبب می شود که مکلف ممنوع از او باشد ؛ مثلا وقتی مولی می فرماید "لا تصل فی ما لا یوکل لحمه " این نهی ، نهی تکلیفی نیست به این معنی که اگر کسی در ما لا یوکل نماز بخواند مستحق عقاب باشد . بله اگر نماز را اعاده نکند از جهت ترک صلاه مستحق عقاب است ، اما صرف نماز در ما لا یوکل ، موجب عقاب نیست ، زیرا ما لا تصل فی ما لا یوکل لحمه ارشاد به ما نعیت لُبس ما لا یوکل است . وجه مطلب این است که اگر چه اوامر و نواهی ظهور ابتدایشان در مولویت است اما ظهور اوامر و نواهی در مرکبات ارشادی بودن است ، امر یا ارشاد به جزییت است یا شرطیت ، و نهی نیز ارشاد به مانعیت یا قاطعیت می باشد . مثلا اگر بعد از امر به "صل" روایت وارد شد "ارکع فی صلاتک " این تکلیفِ علی حده نیست ، بلکه ارشاد به جزییت برای نماز است و یا اگر فرمود تطهر فی صلاتک ارشاد به شرطیت است و هکذا

پس در باب مرکبات اوامر و نواهی از ظهور اولیه خود که مولویت است می افتد و ظهور ثانوی در ارشادیت پیدا می کند نتیجه این قسم نهی این است که امر به طبیعت مثل صل به ادراک عقل اقتضا دارد که مکلف می تواند این طبیعت را در هر حصه ای تحویل مولا بدهد لذا می گویند تخییر بین افراد در طبیعت عقلی است .

بعد که شارع ارشاد به مانعیت حصه خاصی کرد پس این حصه امر ندارد و وقتی امر نداشت اتیان او صحیح نیست چون صحت عبارت است از مطابقت ماتی به با مامور به و با وجود نهی از صلاه در مالا یوکل امری نیست بنابراین صحت هم معنا ندارد . نتیجه این قسم تقیید اطلاق متعلق امر به غیر حصه منهی عنه است .

نهی تحریمی :

به عنوان مثال مولی از یک طرف فرموده "صل" از طرف دیگر فرموده "لا تغصب" ، یا "لا تصل فی المکان المغصوب" در اینجا امر به صلاه مولوی است و نهی از صلاه در مکان مغصوب به جهت حرمت تکلیفی در غصب است

در اینجا شارع راضی به ایجاد ماموربه خود در ضمن مکان مغصوب نیست ، و نتیجه این قسم نیز تقیید اطلاق متعلق امر به غیر حصه منهی عنه است .

این تقیید دو بیان دارد :

بیان اول

با نهی مولوی شارع از صلاه در مکان مغصوب ، حصه حرام شرعی می شود و لا یعقل که حرام مصداق مامور به و واجب باشد لذا مامور به مقید به غیر این حصه می شود

بیان دوم

امر به طبیعت به ادراک عقل تخییر مکلف را در اتیان طبیعت در هر حصه و فردی اقتضا می کند ، زمانیکه مولی می گوید "صل" امر به طبیعت شده است و کلی طبیعی هم به فرد محقق می شود پس مکلف عقلا مخیر در اتیان طبیعت در هر حصه و فردی است ، ولیکن این حکم عقلی تعلیقی است ، معلق است بر اینکه شارع مقدس از حصه ای منع نکند ، در صورتیکه شارع از حصه ای منع کرد دیگر آن حکم عقلی ساقط می شود . در اینجا هم نتیجه تقیید می شود، زیرا نهی تحریمی است و ترخیص به اتیان مامور به در این حصه نمی دهد ، و بدون ترخیص مامور به مقید به غیر این حصه می شود .

(ظهور اوامر و نواهی در مرکبات در ارشادی بودن است و اگر قرینه ای بر خلاف آن بیاید حمل بر مولویت می شود ، مثلا در غصب از خارج میدانیم که حرمت آن تکلیفی است .)

نهی تنزیهی

قسم سوم که نهی تنزیهی است : نهی تنزیهی ، نهی مولوی است ، زیرا اصل در نواهی مولویت است ولیکن چون نهی تنزیهی ، ملازم با ترخیص در فعل است نتیجه نهی تنزیهی تقیید متعلق امر نیست ، از یک طرف می فرماید صل و اطلاقش اقتضاء تخییر بین تمام حصص را به حکم عقل دارد ، از طرف دیگر می فرماید "لا تصل فی الحمام" و تصریح می کند مراد نهی تنزیهی است ، در نتیجه این نهی تنزیهی دیگر نمی تواند تقیید متعلق امر کند بلکه کاشف است از کراهتی که در این حصه خاص می باشد .

کلام آقای خویی (ره)

مرحوم آقای خویی (ره) می فرماید : این نهی دیگر ارشادی نیست و وجهی برای فرمایش بزرگان که نهی را در این قسم ارشاد به قلت ثواب گرفتند نیست ، زیرا منشا این نهی حزازتی است که در خود حصه است ، همانطور که خصوصیت وقوع نماز در مسجد خصوصیتی است که خود نماز را مستحب می کند ، در ما نحن فیه هم این منقصت باعث می شود این حصه مکروه می شود

اشکالات والد معظم دام ظله

والد معظم بر ایشان اشکال کردند :

نتیجه فرمایش شما این است که صلاه در حمام حصه ای است که هم واجب است و هم مکروه . چون مشتمل بر طبیعت صلاه است واجب است و چون متحصص و متخصص به خصوصیت خاص است مکروه است .

اشکال این است که این فرمایش به دو بیان معقول نیست :

بیان اول : اگر قائل به تضاد بین احکام شویم لازم میآید یک شی هم واجب باشد هم مکروه ، و لازمه آن اجتماع ضدین است .

بیان دوم : لازم می آید مکروه مصداق واجب و مستحب باشد و این هم معقول نیست ، زیرا واجب و مکروه دو ضدند و در بحث ضد ثابت شد مقدمیت احد الضدین برای ضد دیگر باطل است ، همانطور که مقدمیت عدم ضد هم برای ضد باطل است یعنی نه بیاض مقدمه برای وجود سواد است نه عدم بیاض مقدمه برای وجود سواد است

پس شما چگونه می فرمایید نماز در حمام مکروهی است که مصداق واجب شده است .

ان قلت : کلام مرحوم آقای خویی به حسب مقام جعل است نه به جسب مقام امتثال و به حسب مقام جعل متعلق احکام عناوین است نه معنونات در نتیجه در مرحله جعل متعلق استحباب طبیعت الصلاه است ، متعلق کراهت الصلاه فی الحمام است و صلاه و صلاه در حمام در مقام امتثال اتحاد دارند اما در مقام جعل دو وجود ذهنی دارند

قلت : اگر مبنا این باشد که متعلق احکام عناوین باشد بما هی عناوین اشکال شما وارد بود اما فرض این است که عنوان بما هو عنوان حامل غرض نیست بلکه بما هو مراه للخارج واجب است پس وجوب رفته رو صلاتی که در خارج تحقق میابد و کراهتی که در خارج محقق می شود.

 


[1] - محاضرات ج4 ص 21  ، مصباح الاصول ج 2 ص 209

 

Add comment


Security code
Refresh

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS