فعالیت های پژوهشی تقریرات سال های گذشته سال 93-94 درس اصول استاد شیخ محسن وحید جلسه 58 شنبه 93/11/18 اجتماع امر و نهی /عبادات مکروهه /بررسی کلام مرحو آقای خویی (ره )
جلسه 58 شنبه 93/11/18 اجتماع امر و نهی /عبادات مکروهه /بررسی کلام مرحو آقای خویی (ره ) PDF Print E-mail

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و اللعن علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین

شنبه 18/11/93

نظر مرحوم آقای خویی (ره) :

ایشان  تمام روایاتی را که مستفاد از آنها حرمت صوم عاشورا است مورد اشکال قرار می دهند . این روایات در باب بیست و یکم از ابواب الصوم المندوب وسائل الشیعه جمع شده است و در جلسات گذشته بیان شد .

حدیث دوم ، سوم ، چهارم و پنجم این باب _ که دال بر حرمت صوم عاشورا است و مشتمل بر تعبیراتی چون مشابهت با آل  زیاد و مروان داشت _ در سند تمام اینها الحسن بن علی الهاشمی است ، که این مروی عنه کلینی (ره)  است و توثیق ندارد .

سند روایت دوم این است : محمد بن یعقوب عن الحسن بن علی الهاشمی و روایت سوم ، چهارم و پنجم نیز به همین طریق آغاز می شود .

پس این چهار روایت از لحاظ سند مورد خدشه می باشد و نا تمام است .

در سند روایت ششم الحسن بن علی الهاشمی وجود ندارد ، اما یاسین ضریر و نوح بن شعیب دارد که وثاقتشان ثابت نیست .

عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَيْبٍ النَّيْسَابُورِيِّ عَنْ يَاسِينَ الضَّرِيرِ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ وَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالا[1]

روایت هفتم که آخرین روایت این باب است مشتمل  بر اشخاصی است که وثاقت ندارند

اما روایت اول سندش تام است و سندش به این صورت است :

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ جَمِيعاً أَنَّهُمَا سَأَلَا أَبَا جَعْفَرٍ الْبَاقِرَ علیه السلام : عَنْ صَوْمِ يَوْمِ عَاشُورَاءَ- فَقَالَ كَانَ صَوْمُهُ قَبْلَ شَهْرِ رَمَضَانَ- فَلَمَّا نَزَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ تُرِكَ.[2]

می باشد . این روایت از جهت سند تمام است ولیکن از جهت دلالت مشکل دارد ، زیرا آنچه در روایت آمده است ترک صوم عاشورا است و ترک ، ظهور در تر ک وجوب دارد نه عدم جواز .

متن کلام آقای خویی (ره) :

بل غايته أنّ صومه صار متروكاً‌ و منسوخاً بعد نزول شهر رمضان، و لعلّه كان واجباً سابقاً، ثمّ أُبدل بشهر رمضان كما قد تقتضيه طبيعة التبديل، فلا تدلّ على نفي الاستحباب عنه بوجه فضلًا عن الجواز.[3]

بعد خود ایشان می فرماید تنها یک روایت باقی می ماند و آن روایت عبدالله بن سنان است و این روایت را هم از جهت سندی مورد اشکال قرار می دهند .

والد معظم می فرمایند یک روایت را به صرف اینکه سندش تمام نیست نمی توان کنار گذاشت زیرا برخی روایات هستند که از متن می توان اطمینان به صدور پیدا کرد

متن روایت عبدالله بن سنان :

رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سِنَانٍ قَال‏ : دَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع يَوْمَ عَاشُورَاءَ- وَ دُمُوعُهُ تَنْحَدِرُ عَلَى عَيْنَيْهِ كَاللُّؤْلُؤِ الْمُتَسَاقِطِ فَقُلْتُ مِمَ‏ بُكَاؤُكَ‏ فَقَالَ أَ فِي غَفْلَةٍ أَنْتَ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الْحُسَيْنَ ع أُصِيبَ فِي مِثْلِ هَذَا الْيَوْمِ فَقُلْتُ مَا قَوْلُكَ فِي صَوْمِهِ فَقَالَ لِي صُمْهُ مِنْ غَيْرِ تَبْيِيتٍ وَ أَفْطِرْهُ مِنْ غَيْرِ تَشْمِيتٍ وَ لَا تَجْعَلْهُ يَوْمَ صَوْمٍ كَمَلًا وَ لْيَكُنْ إِفْطَارُكَ بَعْدَ صَلَاةِ الْعَصْرِ بِسَاعَةٍ عَلَى شَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ فَإِنَّهُ فِي مِثْلِ ذَلِكَ الْوَقْتِ مِنْ ذَلِكَ الْيَوْمِ تَجَلَّتِ الْهَيْجَاءُ عَنْ آلِ رَسُولِ اللَّهِ ص‏ انْكَشَفَتِ الْمَلْحَمَةُ عَنْهُمْ وَ فِي الْأَرْضِ مِنْهُمْ ثَلَاثُونَ صَرِيعاً فِي مَوَالِيهِمْ يَعِزُّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ص مَصْرَعُهُم وَ لَوْ كَانَ فِي الدُّنْيَا يَوْمَئِذٍ حَيّاً لَكَانَ ص هُوَ الْمُعَزَّى بِهِمْ قَالَ وَ بَكَى أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع حَتَّى اخْضَلَّتْ لِحْيَتُهُ بِدُمُوعِهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ ذِكْرُهُ لَمَّا خَلَقَ النُّورَ خَلَقَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي تَقْدِيرِهِ فِي أَوَّلِ يَوْمٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ خَلَقَ الظُّلْمَةَ فِي يَوْمِ الْأَرْبِعَاءِ يَوْمِ عَاشُورَاءَ فِي مِثْلِ ذَلِكَ يَعْنِي يَوْمَ الْعَاشِرُ مِنْ شَهْرِ الْمُحْرِمِ فِي تَقْدِيرِهِ وَ جَعَلَ لِكُلٍّ مِنْهُمَا شِرْعَةً وَ مِنْهَاجاً يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سِنَانٍ إِنَّ أَفْضَلَ مَا تَأْتِي بِهِ فِي هَذَا الْيَوْمِ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى ثِيَابٍ طَاهِرَةٍ فَتَلْبَسَهَا وَ تَتَسَلَّبَ قُلْتُ وَ مَا التَّسَلُّبُ قَالَ تُحَلِّلُ أَزْرَارَكَ وَ تَكْشِفُ عَنْ ذِرَاعَيْكَ كَهَيْئَةِ أَصْحَابِ الْمَصَائِبِ ثُمَّ تَخْإِلَى أَرْضٍ مُقْفِرَةٍ أَوْ مَكَانٍ لَا يَرَاكَ بِهِ أَحَدٌ أَوْ تَعْمِدَ إِلَى مَنْزِلٍ لَكَ خَالٍ أَوْ فِي خَلْوَةٍ مُنْذُ حِينِ يَرْتَفِعُ النَّهَارُ فَتُصَلِّيَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تُحْسِنُ رُكُوعَهَا وَ سُجُودَهَا وَ خُشُوعَهَا وَ تُسَلِّمُ بَيْنَ كُلِّ رَكْعَتَيْنِ تَقْرَأُ فِي الْأُولَى‏ سُورَةَ الْحَمْدِ وَ قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ‏ وَ فِي الثَّانِيَةِ الْحَمْدَ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ثُمَّ تُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ أُخْرَيَيْنِ تَقْرَأُ فِي الْأُولَى الْحَمْدَ وَ سُورَةَ الْأَحْزَابِ وَ فِي الثَّانِيَةِ الْحَمْدَ وَ إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ أَوْ مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ثُمَّ تُسَلِّمُ وَ تُحَوِّلُ وَجْهَكَ نَحْوَ قَبْرِ الْحُسَيْنِ ع وَ مَضْجَعِهِ فَتُمَثِّلَ لِنَفْسِكَ مَصْرَعَهُ وَ مَنْ كَانَ مَعَهُ مِنْ وُلْدِهِ وَ أَهْلِهِ وَ تُسَلِّمَ وَ تُصَلِّيَ عَلَيْهِ وَ تَلْعَنَ قَاتِلِيهِ وَ تَبَرَّأَ مِنْ أَفْعَالِهِمْ يَرْفَعُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَكَ بِذَلِكَ فِي الْجَنَّةِ مِنَ الدَّرَجَاتِ وَ يَحُطُّ عَنْكَ مِنَ السَّيِّئَاتِ ثُمَّ تَسْعَى مِنَ الْمَوْضِعِ الَّذِي أَنْتَ فِيهِ إِنْ كَانَ صَحْرَاءَ أَوْ فَضَاءً أَوْ أَيَّ شَيْ‏ءٍ كَانَ خُطُوَاتٍ تَقُولُ فِي ذَلِكَ‏ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ‏ رِضًا بِقَضَاءِ اللَّهِ وَ تَسْلِيماً لِأَمْرِهِ وَ لْيَكُنْ عَلَيْكَ فِي ذَلِكَ الْكَآبَةُ وَ الْحَزَنُ وَ أَكْثِرْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ‏ سُبْحَانَهُ وَ الِاسْتِرْجَاعِ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ فَإِذَا فَرَغْتَ مِنْ سَعْيِكَ وَ فِعْلِكَ هَذَا فَقِفْ فِي مَوْضِعِكَ الَّذِي صَلَّيْتَ فِيهِ ثُمَّ قُلِ- اللَّهُمَّ عَذِّبِ الْفَجَرَةَ الَّذِينَ شَاقُّوا رَسُولَكَ وَ حَارَبُوا أَوْلِيَاءَكَ [4]

اشکال مرحوم آقای خویی (ره) در اینجا دارند بحث سندی است که مفید در همه جا است . و در مقابل والد معظم در مقابل ایشان تحقیقی دارند که در همه جا مفید است

اشکال مرحوم آقای خویی (ره) به روایت عبدالله بن سنان :

مرحوم شیخ طوسی (ره) در تهذیب و استبصار ملتزم شدند از کسانی که دارای اصل و کتاب بودند روایت نقل کنند و در اول روایات هم اصحابِ صاحب کتب را نقل کرده و بعد در آخر کتاب هم سند خود تا این اشخاص رابیان فرمودند (و این روایت مذکور در کتاب تهذیب و استبصار نیست .)

اما مرحوم شیخ در فهرست خود نیز طرقی را به اصحاب کتب نقل کرده اند که در خود تهذیب و استبصار نیست . در این صورت اگر سندی که در تهذیب  و استبصار به صاحبان کتاب نقل کرده است صحیح نباشد اما طریقش در فهرست به صاحب آن اصل تمام باشد می توان به آن روایت تهذیب و استبصار عمل کرد

ولیکن این روایتی که مرحوم شیخ نقل کردند در کتاب مصباح المتجهد است و در آنجا ملتزم نشدند که از ارباب کتب و تصانیف نقل کنند تا بگوییم شیخ به عبدالله سنان که صاحب کتاب است سند دارد .

اینجا شیخ فرموده روی عبدالله بن سنان ، از خود عبدالله بن سنان نقل فرموده و سندی هم ذکر نفرموده است ، در نتیجه احتمال دارد این روایت در اصل و کتاب عبدالله بن سنان نبوده است و طریق خاصی مرحوم شیخ به عبدالله بن سنان در این روایت داشته است و چون آن طریق و سند هم برای ما بیان نشده است پس روایت برای ما می شود مرسل و لو از حیث دلالت تمام است

چیزی که این بیان را تایید می کند این است که اگر روایت در کتاب عبدالله بن سنان بود باید شیخ در تهذب   واستبصار نقل می کرد زیرا بنای مرحوم شیخ بر آوردن تمام روایاتی است که در این باب در کتب آن شخص وجود داشته است .

متن کلام آقای خویی (ره)

إلّا أنّ الشأن في سندها، و الظاهر أنّها ضعيفة السند، لجهالة طريق الشيخ إلى عبد اللّه بن سنان فيما يرويه في المصباح، فتكون في حكم المرسل.

و توضيحه: أنّ الشيخ في كتابي التهذيب و الاستبصار التزم أن يروي عن كلّ من له أصل أو كتاب عن كتابه، فيذكر أسماء أرباب الكتب أوّل السند مثل: محمّد بن علي بن محبوب، و محمّد بن الحسن الصفّار، و عبد اللّٰه بن سنان، و نحو ذلك، ثمّ يذكر في المشيخة طريقه إلى أرباب تلك الكتب لتخرج الروايات بذلك عن المراسيل إلى المسانيد، و قد ذكر طريقه في كتابيه إلى عبد اللّٰه بن سنان، و هو طريق صحيح.

و ذكر (قدس سره) في الفهرست طريقه إلى أرباب الكتب و المجاميع، سواء أروى عنهم في التهذيبين أم في غيرهما، منهم: عبد اللّٰه بن سنان ، و طريقه فيه صحيح أيضاً.

و أمّا طريقه (قدس سره) إلى نفس هذا الرجل لا إلى كتابه فغير معلوم، إذ لم يذكر لا في المشيخة و لا في الفهرست و لا في غيرهما، لأنّهما معدّان لبيان الطرق إلى نفس الكتب لا إلى أربابها و لو في غير تلكم الكتب.

و هذه الرواية مذكورة في كتاب المصباح، و لم يلتزم الشيخ هنا بأنّ كلّ ما يرويه عمّن له أصل أو كتاب فهو يرويه عن كتابه كما التزم بمثله في التهذيبين حسبما عرفت.

و عليه، فمن الجائز أن يروي هذه الرواية عن غير كتاب عبد اللّه بن سنان الذي له إليه طريق آخر لا محالة، و هو غير معلوم كما عرفت، فإنّ هذا الاحتمال يتطرّق بطبيعة الحال و لا مدفع له، و هو بمجرّده كافٍ في عدم الجزم بصحّة السند.

بل أنّ هذا الاحتمال قريب جدّاً، بل هو المظنون، بل المطمأنّ به، إذ لو كانت مذكورة في كتاب عبد اللّٰه بن سنان فلما ذا أهملها في التهذيب و الاستبصار مع عنوانه (قدس سره) فيهما: صوم يوم عاشوراء، و نقله سائر الروايات الواردة في الباب و بنائه (قدس سره) على نقل ما في ذلك الكتاب و غيره من الكتب؟! فيكشف هذا عن أنّ روايته هذه عنه عن غير كتابه كما ذكرناه. و حيث إنّ طريقه إليه غير معلوم فالرواية في حكم المرسل، فهي أيضاً ضعيفة السند كالروايات الثلاث المتقدّمة.[5]

اشکالات والد معظم به این بیان :

والد معظم در مقام اشکالاتی دارند :

( شکی نیست که برخی از این وجوه ، از نظر فنی قابل مناقشه هست اما اگر با هم دیده شود و مجموع ملاحظه شود برای انسان اطمینان می آورد )

اولا :

از حیث متن قوی است ( البته به صرف قوت متن به آن فتوی نمی دهند اما نمی توان آن را کنار گذاشت )

ثانیا :

تعبیر مرحوم شیخ طوسی در مصباح المجتهد این است که رَوی عبدالله بن سنان نه رُوی . باید توجه داشت که شیخ قریب به عصر ائمه بودند و ثانیا اصول و کتب در نزد شیخ بودند و سوم اینکه شیخ تبحر بسیار در رشته های مختلف است

مبنای شیخ طوسی این است که خبر ثقه و عادل را حجت می داند اما حسن را حجت نمی داند ( خبر حسن خبری است که راویش توثیق ندارد اما امامی ممدوح هست ) اما اینجا می گوید روی عبدالله بن حسن و این کلام شیخ ظهور دارد در اینکه طریق موثقی به عبدالله بن سنان در این روایت داشته است و اینکه بگوییم قرائن حالیه و مقالیه برای شیخ (ره) وجود داشته و به همین اطمینان به صدور روایت داشته است ، و آن قرائن برای ما معلوم نیست ، این احتمال ضعیف است .

ثالثا

امر سوم این است که ، تعبیرات فقها نسبت به این روایت چیست ؟

مرحوم شیخ بهایی : و فی روایة معتبرة عن عبدالله بن سنان قال دَخَلْتُ عَلَى سَيِّدِي أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع فِي يَوْمِ عَاشُورَاءَ فَأَلْفَيْتُهُ كَاسِفَ اللَّوْنِ ظَاهِرَ الْحُزْنِ وَ دُمُوعُهُ تَنْحَدِرُ مِنْ عَيْنَيْهِ كَاللُّؤْلُؤِ الْمُتَسَاقِط

و در غنائم میرزا قمی (ره) می فرماید :

و أما ما يدلّ على الإمساك حُزناً إلى العصر، فهو ما رواه الشيخ في المصباح، عن عبد اللّه بن سنان و الظاهر أنّه صحيح قال: دخلت على أبي عبد الله عليه السلام في يوم عاشورا [6]

 


[1] - وسائل الشیعه ج 10 ص462

[2] -وسائل الشیعه ج 10ص 459

[3] - موسوعه الامام الخویی ج 22 ص 315

[4] - مصباح المجتهد ج2 ص 783

[5] - موسوعه الامام الخویی ج 22 ص 318

[6] - غنائم الایام ج 6 ص 77

 

Add comment


Security code
Refresh

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS