فعالیت های پژوهشی تقریرات سال های گذشته سال 93-94 درس اصول استاد شیخ محسن وحید جلسه 56 سه شنبه 93/11/14 اجتماع امر و نهی /عبادات مکروهه /کلام مرحوم حائری (ره) و صاحب حدائق (ره)
جلسه 56 سه شنبه 93/11/14 اجتماع امر و نهی /عبادات مکروهه /کلام مرحوم حائری (ره) و صاحب حدائق (ره) PDF Print E-mail

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و اللعن علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین

سه شنبه 14/11/93

خلاصه مباحث گذشته:

در جلسه گذشته کلام مرحوم عراقی (ره) در عبادات مکروهه و اشکالات بر ایشان گذشت و همچنین وجه اول مرحوم حائری (ره) و اشکال ایشان بیان شد .

وجه دوم مرحوم حائری (ره) در عبادات مکروهه

راه حل دومی که مرحوم حائری مطرح فرمودند این است که بگوییم فعل صوم رجحان دارد و راجح است ، ولی عنوان دیگری مثل مخالفت با بنی امیه هست که این عنوان با صوم یوم عاشورا جمع نمی شود ، بلکه ملازم با عدم صوم است ، در نتیجه خود صوم مستحب است و عنوان دیگری نیز وجود دارد که ارجح است و آن عنوان مخالفت با بنی امیه می باشد ؛ البته این عنوان ارجح منطبق بر عدم صوم نیست تا اشکال وجه اول لازم بیاید ( انطباق امر وجودی بر امر عدمی مستلزم اتحاد است و اتحاد امر وجودی و عدمی محال است ) بلکه می گوییم آن عنوان ارجح که مخالفت با بنی امیه است ملازم با عدم صوم است نه منطبق بر عدم صوم ، و تلازم امر وجودی با امر عدمی که اشکالی ندارد ، مثلا شمس که امری وجودی است ملازم با عدم لیل است .

از طرفی  شارع مقدس عالم به تلازم این عنوان ارجح _ مخالفت _ با عدم صوم است ، و از طرف دیگر مانع از تصریح به استحباب این عنوان دارد ، و به تعبیر خود ایشان با توجه به سیطره بنی امیه بر جامعه ، برای شارع ممکن نیست تصریح به استحباب مخالفت با بنی امیه کند ، بنابر این  برای اینکه شارع به مقصود برسد و مکلفین را به رسیدن به عنوان ارجح ارشاد کند ، نهی از صوم یوم  عاشورا می کند و می فرماید "لا تصم یوم عاشورا" . این نهی ، نهی مولوی نیست ، تا اشکال شود که استحباب مخالفت (ملزوم ) ثابت بود و امر به مخالفت ، مستلزم نهی از ضد (لازم که همان صوم باشد) نیست _ چون امر به مخالفت معالش به امر ترک از صوم است امر به ترک صوم که مستلزم نهی از صوم نیست _ زیرا امر به شی مستلزم نهی از ضد نیست ؛ لذا این نهی به ترک از باب اقتضا امر به استحباب ترک صوم به خاطر مخالفت بنی امیه نیست ، بلکه نهی ارشادی است که مکلفین را ارشاد می کند بر اینکه به عنوان ارجح برسند و روز عاشورا روزه نگیرید .

با این بیان مشکل حل می شود . _مشکل این بود که هم قائل شویم صوم مستحب است و عبادت است و اگر کسی روزه گرفت صحیح است و در عین حال متعلق نهی تنزیهی شود_ .

اشکالات والد دام ظله معظم بر مرحوم حائری (ره)

حق این است که این طریق هم مبتلا به مشکل است :

اشکال اول

این بیان مساعد با مقام اثبات نیست ، زیرا ظاهر از نهی متعلق به صوم در روایات این است که نهی مولوی است نه اینکه ارشاد به یک عنوان ارجح که ملازم با ترک صوم است باشد .

اشکال دوم

بیان ایشان متوقف بر این بود که "برای شارع مقدس ممکن نبود از تصریح به امر به مخالفت با بنی امیه ( مقام تقیه بود ) " و حال آنکه روایات باب ظهور در خلاف تقیه می باشد .

اشکال سوم

بر اساس کلام مرحوم حائری (ره) در این راه دوم باید قائل شویم ترک صوم است رجحان دارد ، و حال انکه ظاهر روایت این است که خود فعل صوم مبغوض است ، فرق است که فعل مبغوض باشد یا ترک مصلحت داشته باشد .

بیان صاحب حدائق (ره) در صوم یوم عاشورا [1]:

ایشان می فرماید : روایات آمره به صوم یوم عاشورا قبل از تشریع صوم شهر رمضان بوده است لذا استحبابش در آن زمان است اما بعد از تشریع صوم شهر رمضان استحباب صوم عاشورا نسخ شده است ، لذا این روایات دال بر حرمت صوم است و نهی تحریمی می باشد نه تنزیهی ؛ و بعد هم فقها را به این که مطلع به این روایات مانعه نشده اند رمی می کند و الا روایات مانعه ناسخ استحباب صوم عاشورا است .

شاهدی که مرحوم آقای صاحب حدائق می آورند به اینکه صوم عاشورا قبلا مستحب بوده این دو روایات است :

روایت اول

عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْيَنَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ جَمِيعاً أَنَّهُمَا سَأَلَا أَبَا جَعْفَرٍ الْبَاقِرَ ع عَنْ صَوْمِ يَوْمِ عَاشُورَاءَ- فَقَالَ كَانَ صَوْمُهُ قَبْلَ شَهْرِ رَمَضَانَ- فَلَمَّا نَزَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ تُرِكَ.[2]

روایت دوم

حَدَّثَنِي نَجِيَّةُ بْنُ الْحَارِثِ الْعَطَّارُ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ صَوْمِ يَوْمِ عَاشُورَاءَ- فَقَالَ صَوْمٌ مَتْرُوكٌ بِنُزُولِ شَهْرِ رَمَضَانَ-وَ الْمَتْرُوكُ بِدْعَةٌ قَالَ نَجِيَّةُ فَسَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- مِنْ بَعْدِ أَبِيهِ ع عَنْ ذَلِكَ فَأَجَابَنِي بِمِثْلِ جَوَابِ أَبِيهِ- ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنَّهُ صَوْمُ يَوْمٍ مَا نَزَلَ بِهِ كِتَابٌ- وَ لَا جَرَتْ بِهِ سُنَّةٌ- إِلَّا سُنَّةُ آلِ زِيَادٍ بِقَتْلِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ علیهما السلام[3]

ظاهر این روایت هم این است که صوم یوم عاشورا قبل از شهر رمضان بوده است و با شهر رمضان ترک شده است

اشکالات والد معظم دام ظله بر کلام ایشان :

اشکالات بر روایت اول :

از حیث سند

این روایت از جهت سند مورد بحث است و والد معظم اشکال کردند که روایت از جهت سند مشکل دارد و می فرماید سند صدوق به زاره بن اعین و محمد بن مسلم تمام نیست.

از حیث دلالت

از جهت دلالی نیز اشکال دارد :

اولا

در روایت "تُرِک" وارد شده است و ترک اعم است که استحباب ترک شده باشد یا اصل جوازش ترک شده باشد ؛ عدم وجوب مساوی با عدم حرمت نیست زیرا ممکن است استحباب نداشته باشد اما جوازش باقی باشد

ثانیا

کلام ایشان مبتنی بر این است که بعد از رسول الله در زمان ائمه هم نسخ احکام شریعت بوده است واین خلاف آن چیزی است که در اصول ثابت شده است که نسخ فقط در زمان رسول است

مگر اینکه بگوییم در زمان خود رسول نسخ شده است و به نفس شهر رمضان نسخ شده است و این را قائل نیستیم چون روایاتی که مربوط به حرمت است در زمان ائمه بیان شده است .

ثالثا

این کلام مبتنی بر این است که بپذیریم نسخ به خبر واحد ممکن است ، و حال آنکه در اصول ثابت شده نسخ به دلیل قطعی باید باشد .

رابعا

این روایت معارض دارد ، و معارض روایت حضرت امیرالمومنین علیه السلام است :

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِيهِ أَنَّ عَلِيّاً ع قَالَ: صُومُوا الْعَاشُورَاءَ التَّاسِعَ وَ الْعَاشِرَ فَإِنَّهُ يُكَفِّرُ ذُنُوبَ سَنَةٍ.[4]

که در این صورت باید قواعد باب تعارض اجرا شود

کلام استاد نسبت به اشکال سندی والد

نسبت به اشکال سندی  ، اسناد مرحوم صدوق به محمد بن مسلم ضعیف است و اشکال دارد اما اسناد مرحوم صدوق به زراره تنها از جهت محمد بن عیسی بن عبید ممکن است اشکال وارد شود (به جهت اشتراک) اما این هم  اشکالی ندارد زیرا از نظر ما وثاقتش تام است و خود والد معظم نیز این شخص را ثقه می دانند و مرحوم آقای خویی سند مرحوم صدوق (ره) را به زراره بن اعین تصحیح می فرمایند و محمد بن عیسی بن عبید را مشترک نمی دانند و می فرمایند ثقه است .

 


[1] - حدائق الناضره ج 13 ص 375

[2] - وسائل الشیعه  ج 10 ص 459

[3] -وسائل الشیعه ج 10 ص 461

[4] - وسائل الشیعه ج10 ص 457

 

Add comment


Security code
Refresh

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS