فعالیت های پژوهشی تقریرات سال های گذشته سال 93-94 درس اصول استاد شیخ محسن وحید جلسه 55دوشنبه 93/11/13 اجتماع امر و نهی /عبادات مکروهه /کلام آقا ضیا (ره) در مورد عبادات مکروهه
جلسه 55دوشنبه 93/11/13 اجتماع امر و نهی /عبادات مکروهه /کلام آقا ضیا (ره) در مورد عبادات مکروهه PDF Print E-mail

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و اللعن علی اعدائهم اجمعین الی یوم الدین

دوشنبه 13/11/93

خلاصه مباحث گذشته:

در جلسه گذشته استدلال مرحوم نائینی (ره) در عبادات مکروهه و اشکالات بر ایشان بیان شد

اشکال دیگری بر مرحوم نائینی (ره)

ایشان متعلق استحباب را خود صوم و امساک قرار داد و متعلق نهی تنزیهی را تعبد به صوم قرار داد ، اشکال این است که اگر مراد از صوم صوم شرعی است یعنی صوم با قصد قربت ، پس در این صورت مورد امر ونهی یکی می شود صوم شرعی می شود مستحب و تعبد به این صوم می شود منهی عنه و محذور بر می گردد و اکر مقصود این باشد که متعلق امر نفس امساک است بدو قصد قربت در این صورت اشکال می شود امساک بدون قصد قربت در شریعت استحباب ندارد

نظریه مرحوم عراقی (ره) در عبادات مکروهه :[1]

ایشان اموری را تمهیدا بیان می فرماید تا مشکل در عبادات مکروهه را حل کنند ، بحث را در دو مقام مطرح میکنند ، ابتداء در کراهت در صلاه در حمام (و صلاه در معرض تهمت ) _ ما له بدل ٌ_ بحث می کنند وسپس به حل مشکل در کراهت صوم یوم عاشورا ( و نافله مبتدئه ) _ ما لا بدل له _  .

برای فهم نظریه ایشان باید خلاصه آنچه که در امر هفتم و هشتم فرموده بیان شود تا راه حل ایشان نسبت به معضله کراهت صوم عاشورا روشن شود .

خلاصه امر هفتم :( در مورد ما له بدل می باشد )

ایشان کلامی در مورد سرایت حکم از طبیعت به فرد و برعکس دارند : طبیعی مثل صلاه و فرد مثل صلاه در حمام ، ( ابتدای بحث تعلق اوامر به طبایع گفتیم فرد به اصطلاح فلسفی عبارت است فرد خارجی اما به اصطلاح اصولی عبارت از حصه که کلی معین است لذا ایشان به صلاه در حمام فرد می گوید ) طبیعی و فرد از نظر مفهومی و در عالم تصور متغایر از یکدیگرند و لذا حکم نه از طبیعت ممکن است به فرد سرایت کند و نه از فرد به طبیعت سرایت کند چون اسرا حکم از موضوعی به موضوع آخر باطل است ، اما به لحاظ وجود خارجی چون طبیعی در ضمن فرد موجود است فرد به نحوی حاکی از طبیعت خواهد بود چون فرد مجموعه طبیعی و خصوصیات فردیه است لذا طبیعت حاکیه از فرد نیست چون در جامع خصوصیات فردیه نیست اما فرد حاکی از طبیعت می تواند باشد چون فرد متضمن طبیعت هست

امر هشتم :

ایشان می فرماید که تزاحم بین مصلحت و مفسده دو صورت دارد : تارة تزاحم بین این دو در مقام تاثیر و رجحان و مرجوحیت نسبت به حب و بغض مولی است ، تارة تزاحم مصلحت و مفسده در عالم وجود و در عالم تحقق است که امر دائر بین ادراک مصحلت یا ادراک مفسده است ، صورت اول که تزاحم مصلحت و مفسده در مقام تاثیر در حب و بغض مولی است باب تزاحم ملاکات می شود و در این مقام هر یک از این دو اقوی باشد حکم بر طبق او جعل می شود ، لذا اگر مصلحت در جامع است اما فرد مفسده دارد در مقام تاثیر در حب و بغض ، مولی ملاحظه می کند اگر مصلحت اقوی است امر را جعل می کند و اگر مفسده اقوی باشد نهی را جعل می کند.

اما صورت دوم که تزاحم در عالم وجود و تحقق است در اینجا چون تحفظ بر هر دو ممکن است و اتفاقا تزاحم محقق شده است ، در نتیجه در این صورت بحثی راجع به ترجیح و تاثیر در حب بغض مولی نیست ، مثل صلاه و صلاه در حمام که مصلحت بر طبیعی صلاه قائم است و مفسده در صلاه در حمام محقق است . اما امکان تحصیل مصلحت برای مکلف هست و می تواند نماز در غیر حمام بخواند در این صورت هم امر به صلاه معقول است وهم نهی از صلاه در حمام به نحو نهی تنزیهی و کراهت اصطلاحی معقول و جایز است .

پس در این قسم که طبیعت مصلحت دارد و یک فرد مفسده دارد در اینجا کراهت اصطلاحی معقول است ، اما اگر امر اقتضا دارد مطلوبیت هر یک از حصص را علی نحو التعیین در اینجا اگر نهی به همین حصص علی نحو التعیین تعلق بگیرد ، دیگر نمی توان حمل بر کراهت اصطلاحی کرد مثل صوم یوم عاشورا . درصوم یوم عاشورا اینطور نیست که امر به مطلق صوم تعلق گرفته باشد و نهی به حصه خاصی ، بلکه خود این حصه که صوم عاشورا است هم متعلق امر است هم متعلق نهی است ؛ در این صورت نمی توان حمل بر کراهت اصطلاحی حمل کرد .

لذا باید یکی از دو راه زیر را مطرح کنیم :

یا کراهت را حمل بر اقل ثوابا کرد ، که در این صورت نهی اصطلاحی نیست بلکه کاشف از قلّت ثواب است .

یا بگوییم نهی تعلق گرفته به ایقاع عمل در ظرف خاصی ، به قول ایشان غذایی ممکن است مطلوب باشد اما ایقاعش در ظرف خاصی مورد کراهت مولی باشد.

اشکالات بر کلام آقا ضیاء (ره)

اشکال به قسم دوم این است که قسم دوم خروج از محل بحث است ، زیرا بحث ما در جایی است که متعلق امر و نهی هر دو یک حصه خاص است ، امر به ایقاع صوم در یوم عاشورا شده است و نهی هم به ایقاع صوم در یوم عاشورا شده است ، اینطور که ایشان فرض فرمود که نهی تعلق گرفته باشد به ایقاع عمل در ظرف خاصی ، داخل در مطلق و مقید می شود که از بحث خارج است .

راه حل اول از حیث ثبوت مشکل ندارد ، اما مساعد با مقام اثبات نیست ، شاهد بر این ادعاء روایاتی است که در جلسات قبل بیان شد که این روایات قابل حمل بر اقل ثوابا نیست .

کلام مرحوم حائری (ره) [2]

مرحوم آقای حائری در کتاب درر الفوائد راه حلی را از استاد خود مرحوم فشارکی نقل می کند و بر آن اشکال می کند ، بعد خود ایشان راه دومی طرح می کند ومورد اشکال قرار نمی دهد ،

راه حل اول :

صوم فی نفسه عبادت است و ملاک استحباب را داراست ، ولی یک عنوان ارجحی بر ترک صوم منطبق است که در نتیجه ترک ارجح شده است و چون ارجحیت ترک صوم مساوی می شود با کراهت فعل صوم لذا خود صوم مکروه می شود ، در نتیجه اگر کسی این صوم را انجام بدهد به قصد امر متعلق به صوم باطل است زیرا در اثر عنوان ارجح امر از بین رفته است ، بالفعل متعلق نهی تنزیهی است امری ندارد که اتیان به قصد امر کند اما ملاک صوم در ان موجود است و چون ما در صحت عبادت قصد ملاک را کافی می دانیم بنابر این با قصد ملاک صوم او تصحیح می شود .

اشکال آقای حائری بر مرحوم فشارکی  :

شما فرمودید عنوان ارجحی بر ترک صوم منطبق است این معقول نیست ، زیرا انطباق شیی بر شیی دیگر مستلزم اتحاد وجودی است ، چون لازمه انطباق ، اتحاد وجودی است پس باید عنوان ارجح که عنوانی است وجودی ، متحد با ترک صوم شود که ترک صوم عنوان عدمی است و اتحاد امر وجودی و عدمی معقول نیست

اشکال والد معظم دام ظله بر مرحوم حائری (ره) :

والد معظم دام ظله از مرحوم فشارکی دفاع می کنند به این صورت که عنوان ارجح را عنوان مخالفت با بنی امیه نگیرید بلکه عدم موافقت با بنی امیه بگیرید که عدمی است و اتحادش با ترک صوم محذور ندارد و این عنوان عدمی از روایات نیز به دست می آید.

 


[1] - مقالات الاصول ج 1 ص 368

[2] - درر الفوائد طبع جدید ص 169

 

Add comment


Security code
Refresh

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS