جلسه 127 - سه شنبه 07/03/92 (احکام تعارض-اخبار ترجیح) PDF Print E-mail

به نام خدا

خارج اصول استاد شب زنده دار«دام ظله»

جلسه127                                                       سه شنبه 92/3/7

ادامه موقف پنجم(نظر شهید صدر در رابطه با مخالفت با عامه):

شهید صدر فرمود در مواردی که خبری موافق عامه و خبر دیگری مخالف عامه است جمع دلالی عرفی وجود دارد، از باب تقدیم نص بر ظاهر یا تقدیم اظهر بر ظاهر، چون خبر مخالف عامه نص است بر عدم تقیه ولی خبر موافق عامه ظاهر در عدم تقیه است، حال به آن نص از این ظاهر دست برمی داریم.

اشکالات کلام شهید صدر:

به این مطلب شهید صدر که مطلب جدیدی است اشکالاتی می توان کرد؛

1-اشکال اول:

همانگونه که در جلسه قبل بیان شد خود ایشان اینگونه اشکال می کند؛

در موارد جمع عرفی های دیگر خصوصیتی است که در اینجا نیست چون در موارد دیگر نص و ظاهر هر دو در کنار هم می توانند حجت باشند، اما در اینجا نمی توان تحفظ بر حجیت هر دو کرد چون وقتی روایت موافق با عامه حمل بر تقیه شد دیگر معنا ندارد شارع سند این روایت تقیه ای را حجت نماید چون فایده ای بر آن مترتب نیست. بنابراین چون جمع عرفی در جایی درست است که بعد از جمع فایده ای متصور باشد، در اینجا نمی توان از چنین جمع عرفی استفاده کرد.

پاسخ به اشکال اول:

شهید صدر از این اشکال نقضا و حلا جواب داده است و ما ممکن است جواب سومی هم بدهیم؛

1-جواب نقضی

مورد اول نقض: اگر جایی روایتی وارد شد و روایت دیگر نیز از باب حکومت وارد شد مثلا یک روایت بگوید: «لا باس فی السجده علی الفراش»  و روایت منفصله دیگری بگوید: «انما اتّقیتُ فی کلامی ذالک»(یعنی در کلام سابق تقیه کردم)، اینجا همه می گویند کلام دوم حاکم بر کلام اول است، در حالیکه این کلام دوم باعث می شود کلام اول بی فائده بشود و در همین حال کسی نمی گوید بین این دو روایت تعارض می شود تعارض بین سند یکی و دلالت دیگری، بلکه میگویند در اینجا حکومت وجود دارد و تعارض مستقر نیست.

مورد دوم نقض: اگر دو روایت داشتیم که ظاهر بدوی هر کدام بیان حکم شرعی است، اما جمع آنها اقتضاء کرد که یکی را بر غیر حکم شرعی حمل کنیم، مثلا یک روایت می گوید: «کلوا خلّ الخمر» و روایت دیگر می گوید: «لا تاکلوا خلّ الخمر»، اگر در اینجا روایت اول را حمل کردیم بر یک فائده پزشکی، در اینصورت هیچ تعارضی بین آنها وجود ندارد چون روایت اول اثر شرعی ندارد پس حجت نمی باشد. بنابراین در اینجا نیز اگر چه بعد از جمع، یکی از دو روایت اثر شرعی ندارد اما این، مانع از جمع عرفی نمی شود.

2-جواب حلی:

موضوع حجیت مرکب از دو امر است: 1-قیدی که در السنه ادله حجیت خبر ذکر شده مثل عدالت، وثاقت و مانند آن(قید لفظی)، 2-خبر ثقه ای حجت است که از حجیت آن لغویت لازم نیاید(قید لبی).

به همین دلیل است که در بحث حجیت امارات گفته اند ادله حجیت مربوط به کسی است که علم ندارد و شاک است چون در حق عالم، عمل به اماره لغو است، حال بعد از اینکه دلیل حجیت، خبر مخالف عامه را شامل شد چون هر دو قید را دارد، آن خبر، موضوع  حجیت را در ناحیه خبر دیگر منتفی می کند چون بواسطه خبر مخالف خبر موافق حمل بر تقیه می شود، و چون بی فائده می شود، پس شرط حجیت را از دست می دهد، نه اینکه تعارض پیش می آید. به عبارت دیگر ادله حجیت که شامل این خبر می شود حاکم است بر دلیل حجیت خبر دیگر.

3-جواب سومی که ممکن است اضافه کنیم این است که بگوییم هر دو حجت است و تصویر فائده کنیم، چون خبر موافق عامه یک مدلول مطابقی دارد مثلا می گوید سجده بر فراش جایز است، نسبت به این مدلول اثری وجود ندارد اما در اینجا یک مدلول التزامی وجود دارد که فائده دارد و آن اینکه در اینجا جواز تقیه است (چه این تقیه توریه ای باشد و چه غیر توریه ای)، پس عدیم الفائده نیست چون می توان به مدلول التزامی آن عمل کرد در اینصورت اینجا نیز مانند دیگر موارد جمع عرفی می شود.

مدلول التزامی دیگری هم دارد و آن جواز اسناد به شارع است.

2-اشکال دوم:

اگر واقعا این جمع عرفی است چرا در مقبوله وروایت راوندی بعد از بعض مرجحات ذکر شده؟ چون اگر واقعا مخالفت با عامه جمع عرفی بود دیگر نوبت به اخذ به مرجحات نمی رسید.

پاسخ به اشکال دوم:

1-در اینجا، این جمع، یک جمع ععرفی و یک سیره عقلایی است، لکن شارع از این سیره عقلایی در این موارد ردع کرده و می فرماید اول با کتاب و دیگر مرجّحات بسنجید و پس از آن به سراغ مخالفت عامه بیایید. همانگونه که  در تمام جموع عرفیه بعضی قائلند به اینکه ادله علاج موارد جمع عرفی را هم شامل می شود و مستحب است که جمع عرفی نشود و علاج شود اگر چه قول مرضی این نیست لکن اشکالی ندارد که در یک مورد این حرف را بزنیم، چون در اینجا قرینه داریم و آن این است که امام علیه السلام، اول فرموده مرجحات را اعمال کن و سپس فرموده «خذ بما خالف العامه».

2-خود شهید صدر در برخی کلماتشان قائل به این هستند که در این روایت که ابتدائا می فرماید موافق کتاب را بگیر و بعد سراغ مخالفت با عامه برو، به خاطر این است که خبر مخالف با کتاب اصلا مقتضی حجیت را ندارد، به همین دلیل از حیث تقدمف مقدم بر رتبه مخالفت با عامه می باشد؛

بحوث في علم الأصول، ج‏7، ص416:

«و أما الطولية بين هذين الترجيحين المستفاد من صحيحة الراوندي فبالإمكان تخريجها على أساس مقتضى القاعدة أيضا، باعتبار أن ترجيح المخالف للعامة إنما كان على أساس الجمع العرفي و أما ترجيح الموافق للكتاب فلعدم مقتضي الحجية في الخبر المخالف له، و من الواضح أن إعمال قواعد الجمع العرفي فرع حجية الخبرين في نفسيهما و المفروض عدم شمول دليل الحجية للخبر المخالف للكتاب و إن كان مخالفاً للعامة».

 

اشکال:

این فرمایش، با حرفهای دیگر ایشان که می گوید موافقت با کتاب مرجح است سازگار نیست، جایی که مخالف بالتباین است بله مقتضی حجیت را ندارد ولی اگر مخالف به اخص باشد چه کسی گفته مقتضی حجیت ندارد؟ پس فرمایش اینجا با مبنای دیگر ایشان تناسب ندارد.

3-اشکال سوم:

اگر این جمع، جمع عرفی است چگونه است که در بقیه موارد ملتزم به آن نمی شوید مثل بقیه جموع عرفیه. مثلا عامه می گویند: «عند رویه الهلال فلان دعا لازم نیست»، ما نیز خبری داریم که می گوید: «یجب الدعا عند رویة الهلال» و روایت دیگر نیز می گوید: «لاباس بترک هذا الدعا عندرویة الهلال»، در اینجا بزرگان، روایت «یجب الدعا» را حمل بر استحباب می کنند در حالیکه اگر بنابود آنگونه جمع شود باید می گفتند روایت«یجب الدعا» نص در عدم تقیه است و «لاباس» ظاهر در تقیه است به واسطه آن نص از این ظاهر دست می کشیم پس باید قائل به وجوب دعا شویم در حالیکه اینگونه نمی گویند.

پاسخ به اشکال سوم:

شهید صدر می فرماید اینها جمع عرفی است ولی طولی است مخصوصا در مورد کسانی که مبتلا به دشمنی دشمنان هستند این جمع عرفی در جایی است که جموع عرفی دیگر وجود ندارند

شاید سرش هم این باشد که بقیه جموع، بین مردم تداول و تدارج فراوان دارد، تقیه در بین مردم قلیل است اما تخصیص و تقیید و امثال  آن شیوع دارد، این جمع عرفی در محاورات وجود دارد.

انصاف این است که فرمایش ایشان قوی است ولی چون به نظر می رسد خلاف سیره فقهاست پس احتیاط شایسته است.

 

 

Add comment


Security code
Refresh

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS