فعالیت های پژوهشی تقریرات سال های گذشته سال 90-91 درس اصول استاد گنجی جلسه 34، دوشنبه 15/8/91 (حجیت مطلق ظن، دلیل انسداد)
جلسه 34، دوشنبه 15/8/91 (حجیت مطلق ظن، دلیل انسداد) PDF Print E-mail

بسم الله الرحمن الرحیم

دوشنبه 15/8/91

جلسه 34

 

تکمیل مقدمه چهارم

مرحوم آخوند قرعه را نیاورده و دلیل آن اختصاص به شبهات موضوعیه است، آن هم نه به صورت کلّی بلکه همان طور که مرحوم شیخ در مکاسب فرموده، و به همین خاطر به مواردی که اصحاب به قرعه عمل کرده اند اکتفاء کرده است.

 

طرح و بررسی مقدمه پنجم در کلام مرحوم آخوند

امتثال، بایستی در دایره ی برخی از قضایا محقق شود و از بین موهومات و مشکوکات و مظنونات، امتثال ظنی را مقدم می‌ کنیم؛ چرا که تقدیم مشکوک و موهوم ترجیح مرجوح است و آن عقلا قبیح است. بنابر این در دوران، به حکم عقل بایستی امتثال ظنی را مقدم کرد.

سپس مرحوم آخوند می‌ فرماید «لکنک عرفت» و مناقشه ی سه مقدمه را دوباره بیان می‌ کند.

یکی این که علم اجمالی به وجود احکام منحل شده (در مقدمه اول) و دوم این که اگر چه انسداد باب علم صحیح است ولی انسداد باب علمی صحیح نیست (در مقدمه دوم) سوم این که می‌ توان اصول عملیه را در هر موردی جاری کرد (در مقدمه چهارم). بدین ترتیب به امتثال احتمالی نوبت نمی رسد.

نتیجه

مرحوم آخوند در تبیین انسداد پنج مقدمه قرار داد و در سه مقدمه مناقشه کرد.

 

بررسی کلام مرحوم آخوند در طرح و بررسی مقدمات

الف) ذکر پنج مقدمه:

ایشان پنج مقدمه ذکر کرد که موجب روشن شدن مطلب شده و اشکالی به ایشان وارد نیست. و اساسا همان طور که مرحوم شیخ می‌ فرماید، شروع بحث انسداد تنها از یک مقدمه بود و آن این که باب علم و علمی مسدود است ولی سپس با طرح اشکالاتی و پاسخ به آن ها این مقدمات اضافه شده و موجب روشن شدن مطلب گردیده.

ب) مقدمه اول: وجود علم اجمالی به احکام

این مقدمه تمام است چون دین بدون حکم معنی ندارد. همان طور که صدور قرآن و روایات موجب علم اجمالی به تکالیف می‌ شود.

 

ج) مقدمه دوم: انسداد باب علم و علمی

انسداد باب علم

این که باب علم مسدود است شبهه ای ندارد حتی برای کسانی که در عصر امام و در شهر محل سکونت امام معصوم زندگی می‌ کرده اند؛ چراکه ایشان نیز نمی توانسته اند به احکام علم پیدا کنند.

انسداد باب علمی

اگر چه گفته شده باب علمی مسدود است. ولی همان طور که مرحوم شیخ و مرحوم آخوند می‌ فرمایند، باب علمی مسدود نیست چرا که ثابت شده خبر ثقه حجت است.

دو نکته تکمیلی در انفتاح باب علمی که لازم بود شیخ و آخوند بدان می‌ پرداختند

تکمیل اول:

ممکن است اشکال شود که اگر چه کبرای حجیت خبر ثقه تام است ولی وثاقت راوی قابل احراز نیست پس ممکن است حتی با پذیرش ادعای حجیت خبر ثقه ادعای انسداد کرد. بنابر این بایستی امکان احراز وثاقت را نیز به کلام این بزرگان اضافه کرد تا انفتاح باب علمی روشن شود.

امکان احراز وثاقت از این باب است که اگر چه زمان زیادی بین رجالیین و روات فاصله شده ولی صرف فاصله ی زمانی با توجه به شهرت راویان، صاحب کتاب بودنشان و مانند آن ضرری نمی زند و به همین خاطر است که ما اموری مثل اکثار روایت اجلاء را کافی در احراز وثاقت می‌ دانیم.

تکمیل دوم:

انفتاح باب علمی، منوط به حجیت ظهورات است فلذا ممکن است کسی حجیت خبر ثقه را بپذیرد و احراز وثاقت را هم قبول کند ولی ظهور را به خاطر شبهاتی مثل عدم ظهور برای غیر من قصد افهامه قبول نکند و از این جهت انسدادی شود. میرزای قمی از این دست افراد است که دلیل اصلی پذیرش انسداد را همین ذکر می‌ کند.

 

د) مقدمه سوم: عدم جواز اهمال احکام

آخوند مدرک عدم جواز اهمال را سه امر ذکر می‌ کند: علم اجمالی؛ اجماع و  کشف اهتمام شارع؛ و  در علم اجمالی دو اشکال می کند که هر یک را ذکر کرده مورد بررسی قرار می دهیم:

اشکال اول: انحلال

علم اجمالی صغیر، علم اجمالی کبیر را منحل می نماید. (کبیر: علم اجمالی به وجود احکام در میان همه مشتبهات. متوسط: علم اجمالی به وجود احکام ما بین امارات. صغیر علم اجمالی به وجود احکام ما بین ظواهر قرآن و اخبار. اصغر: علم اجمالی به ثبوت تکالیف ما بین اخبار موجوده در کتب معتمده)

مدعای شیخ انصاری و شهید صدر درباره انحلال (استدراک)

مرحوم شیخ انحلال را این جا مطرح نکرده (چون مقدمه ی اول که وجود علم اجمالی به تکالیف را شد را اصلا این جا مطرح نکرده اند) بلکه در دلیل اول عقلی بحث کرده و آن را انکار نموده. پس از ایشان مرحوم شهید صدر هم آن را تأیید می کند.

تبیین مرام شیخ و شهید صدر

مرحوم شیخ می فرماید انحلال علم اجمالی به مجرد احتمال تطبیق خلاف وجدان است. شاهدش این که اگر از قطیع غنم، به جای این که مجموع سفیدها را جدا کنی و احتمال انطباق را در سیاه ها بدهی، چند عدد از سفید ها را در مجموع سیاه ها قرار بدهی، باز می بینی که احتمال انطباق بر این مجموعه- که برخی از آن ها سفید است- می دهی.

شهید صدر پای ترجیح بلا مرجح را پیش می‌ کشد و می‌ فرماید این انحلال، ترجیح بلا مرجح است که یک طایفه را جدا کنیم و علم اجمالی را تنها در طایفه ی دیگر بدانیم و شاهدش این که برخی سفیدها را می‌ توان در آن مجموعه قرار داد.

مثالی دیگر: ده ظرف آب داریم که قطعا پنج عدد از آن ها نجس شده اند. پس شش عدد را جدا می‌ کنیم و می‌ گوییم قطعا ظرف نجس ما بین این شش عدد هست چون نجس ها پنج تا بود ولی ما تنها چهار عدد را کنار گذاشته ایم.

حالا آیا می‌ توان با احتمال انطباق علم اجمالی بر این شش ظرف، آن چهار ظرف دیگر را پاک بدانیم؟ این ترجیح بلا مرجح است چون می‌ توان یکی دیگر از آن چهار عدد را به این مجموعه ی شش تایی اضافه کرد.

رای حق (توجیه انحلال و رد بیان شیخ و شهید صدر)

اگر چه در مثال ظرفها، ترجیح بلا مرجح است  ولی اگر طایفه ای که احتمال انطباق در موردش می‌ دهیم، خصوصیتی داشت مثل این که معظم افراد معلوم بالاجمال در آن دسته موجود بود و به این بیان مرجّحی پیدا کرد، می‌ بینیم که عقلا به احتمال وجود معلوم بالاجمال در بین ما بقی اعتنا نمی کنند.

در محل کلام هم می‌ گوییم که معظم احکام در گردونه ی اخبار است و این اخبار، متکفّل معظم احکام است و همین مرجحی است که موجب می‌ شود عقلاء علم اجمالی را منحل  کنند و بگویند به روشنی پیداست که باید به اخبار عمل کنیم ولی خارج از اخبار که احتمال می‌ دهیم تکلیف زائدی را بیان کنند، شک بدوی است.

 

اشکال دوم مرحوم آخوند به علم اجمالی: عدم منجزیت

در تنبیهات علم اجمالی آمده که آیا با اضطرار به بعض اطراف، علم اجمالی از تأثیر نسبت به طرف دیگر می‌ افتد یا نه؟

مرحوم آخوند قائل به سقوط علم اجمالی از تأثیر است و از این رو در مقام می‌ فرماید به خاطر اضطرار، عمل به علم اجمالی لازم نیست و همین موجب می‌ شود علم اجمالی بی تأثیر گردد اگر چه از باب اجماع و اهتمام و از طریق إنّی لازم الرعایه می‌ شود.

بررسی

اولا: به نظر می‌ رسد این جا اجماع را باید کنار گذاشت چون اولا این مباحث در میان قدماء مطرح نبوده و ثانیا مدرکی است و به علم اجمالی بر می‌ گردد بلکه حتی لازم نیست به اهتمام تمسک کنیم بلکه از ضروریات دین است که انسان ها مثل بهائم نیستند. پس می‌ توان به ضرورت و سپس به علم اجمالی تمسک نماییم.

 

Add comment


Security code
Refresh

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS