فعالیت های پژوهشی تقریرات سال های گذشته سال 90-91 درس اصول استاد گنجی جلسه 138، چهارشنبه 10/3/91 (حجيت خبر واحد، اشكالات عامه)
جلسه 138، چهارشنبه 10/3/91 (حجيت خبر واحد، اشكالات عامه) PDF Print E-mail

بسم الله الرحمن الرحیم

چهارشنبه 10/3/91

جلسه 138

 

تکمیل بیان اول مرحوم آخوند و مشابهش

 

مراد مرحوم آخوند از طبیعت در طبیعی الاثر، کلی و مطلق الاثر است که شامل جوب تصدیق هم می شود.

مرحوم نائینی هم همین جواب را داده ولی از آن به «اثر به نحو قضیه ی حقیقیه» تعبیر کرده و فرموده مراد از «صدّق العادل» عبارت است از:  «اذا وجد خبر و کان له اثر فصدقه» و به این بیان، این قضیه شامل اثری که به وسیله ی همین «صدّق» به وجود می آید هم می شود.

به هر حال هر دو معتقدند «صدّق» شامل اثری که بعدا به وجود بیاید هم می شود.

 

تطبیق بر محل کلام

اگر مجرد اثر کفایت کند، (به هر یک از دو بیان که گذشت) هم مشکل اثر حل می گردد و هم مشکل خبر

حل مشکل اثر

حل مشکل اثر به این شکل است که چون در اول سلسله (مثل خبر زراره) که مؤدایش اثر شرعی است (یعنی همان حکم امام)، اصلا مشکل اثر مطرح نبود و اما بعد از آن (مثل خبر ابن ابی عمیر)، اثری که می توانست داشته باشد این بود که اثبات کند زراره خبر داده؛ پس با اجرای «صدّق العادل» در موردش، اثر مدّ نظر ایجاد شده و بار می شود. سپس سراغ خبر راویِ از ابن ابی عمیر می رویم و می گوییم این هم به برکت «صدّق العادل» دارای اثر شد که عبارت باشد از اثبات خبر بودن کلام ابن ابی عمیر و همین طور تا آخر سند.

بنابر این اگر در علم الله زراره یک خبری داشته باشد، «صدّق» آن را می گیرد و اگر ابن ابی عمیر هم از او خبری نقل کرده، صدّق آن را نیز در بر می گیرد چون خبر او هم یک خبر است و مشمول «صدّق العادل» می شود و به همین خاطر دارای اثر می گردد. حال مشمول بودن این خبر نسبت به «صدّق» یا به این عنوان است که این خبر یکی از انطباقات اوست (طبق مبنای مرحوم آخوند) و یا این که یکی از افراد اوست (طبق مبنای مرحوم نائینی).

«صدّق» به تعدد انطباقات (به تعبیر آخوند) و یا به انحلال (به تعبیر نائینی) برای همه ی این خبر ها اثر درست کرد و در مورد هر کدام حکم کرده که اگر واقعی باشند، لزوم تصدیق دارند.

حل مشکل خبر

و اما حلّ مشکل خبر نیز به وسیله ی حلّ مشکل اثر روشن شد چرا که اثری که هر کدام از «صدّق» ها می آورد همان اثبات خبریّت در هر یک از این واسطه ها بود.

و به تعبیری دیگر این که «صدّق العادل» در رتبه ی قبل، خبرهای واقعی را اثر دارد کرد. حالا وقتی کلینی می گوید أخبرنی علی بن ابراهیم، مفاد خبر کلینی، اخبار علی بن ابراهیم است که اثرش وجوب تصدیق است.

یعنی «صدّق» گفته مفاد خبر کلینی را تنزیل کردم به منزله ی واقع پس مفاد خبر کلینی که خبر علی بن ابراهیم است با «صدق» تنزیل به منزله ی واقع شده و باید بگوییم: خبر علی بن ابراهیم، خبر علی بن ابراهیم است چون می بینیم که گفته خبری را که در مورد خبر بودنش یقین نداری، به منزله ی واقع قراردادم؛ و به این ترتیب، حالا که اثر درست شد، خبر بودنش هم درست شد.

 

بررسی بیان اول

به نظر می رسد، اگر نپذیریم که إخبار با واسطه یک إخبار است، با بیان فوق می توان مشکل اثر و خبر را حل کرد ولی به نظر می رسد می توان این مشکل را با بیانی راحت تر از این بیان نیز حل نمود كه در ضمن بيان سوم مطرح مي‌شود.

 

بيان دوم مرحوم آخوند:‌ القاء خصوصيّت[1]

مرحوم آخوند می‌فرماید بر فرضی که بگوییم لفظ «صدّق العادل»، إخبار مع الواسطه را شامل نمی‌شود ولی وقتی «صدّق» خبر بلا واسطه را بگیرد، القاء خصوصیت كرده و می‌گوییم چون یقینا فرقی بین خبر بلاواسطه و خبر با واسطه نیست حكم خبر باواسطه هم همان حكم خبر بلاواسطه بوده و لزوم تصديق بر آن بار مي‌شود.

 

بررسي بيان دوم

اشكال: احتمال خصوصيّت

با توجه به اين‌كه القاء خصوصیت بایستی یقینی باشد، احتمال خصوصيّت مانع از تمسك به آن مي‌شود. در محل كلام نيز مي‌دانيم كه كاشفيّت خبر بلاواسطه بيش از خبر باواسطه است و چه بسا همين نكته موجب شده باشد كه شارع خبر بلاواسطه را حجت كرده باشد.

پاسخ: اطمينان به عدم خصوصيّت

به نظر می رسد القاء خصوصیت ولو یقینی نباشد، اطمینانی است و منبّه عرفي‌اش نيز اين است كه چطور می‌توان گفت اگر زراره از امام خبر دهد خبرش حجت است. محمد بن مسلم هم اگر خبر دهد حجت است ولی اگر یکی از این ها از دیگری خبر دهد حجت نباشد.

 

بیان سوم: كفايت اثر مترتّب بر خبر آخرين مخبرٌعنه در خروج از لغويّت (بياني از استاد)

حکم به لزوم اثر، حکم عقل است که جهت خروج از لغویّت آن را لازم دانسته و به نظر می‌رسد همین که خبر آخر اثر داشته باشد کافی است وقتی چون مجموعه ی إخبار های وسط ما را به حکم شرع برساند، عقل همان اثر را جهت خروج از لغویّت کافی دانسته و جریان «صدّق» را بدون مانع می داند.

یعنی این که شارع می گوید مرحوم کلینی را تصدیق کن، علی بن ابراهیم را هم تصدیق کن، ابراهیم بن هاشم را هم تصدیق کن تا زراره و سپس زراره را هم تصدیق کن چون می خواهی به کلام امام برسی و به این ترتیب در خبر های سلسله وار، همان یک اثر برای خروج از لغویّت کافی است.

 

جریان بیان سوم بر طبق مبانی مختلف در جعل حجیت

مبنای جعل علمیّت

مرحوم نائینی نیز به همین جواب اشاره می کند ولی این راه حل را تنها بر طبق مبنای خودشان در حجّیّت (جعل علمیّت) صحیح می دانند ولی گفته خواهد شد که طبق تمامی مبانی در حجیّت این جواب موجه خواهد بود.

مرحوم نائینی می فرماید ما اجرای «صدّق»  عالم به خبر علی بن ابراهیم می شویم و حال که عالم شدیم، با عالم شدن به خبر او، عالم به خبر ابراهیم می شویم تا آخر سند.

به نظر ما همین کلام را طبق سایر مسالک هم می توان جاری دانست.

مبنای جعل حکم مماثل

طبق مسلک مشهور می توان گفت با خبر کلینی، خبر علی بن ابراهیم نازل منزله ی واقع می شود و همین طور تا آخر سند تنزیل های متعدد صورت می گیرد. به این شکل که می توان گفت اگر جعل علمیّت نیازمند اثر مباشر نباشد، مسلک تنزیل هم نیازی به آن ندارد.

مبناي معذّريت و منجّزيّت

اما طبق مبنای مرحوم آخوند که قائل به جعل ما یوجب التّنجز يا ما يوجل التّعذّر بود، لازم است یک حکم شرعی داشته باشیم تا تنجيز يا تعذير بردار باشد در حالي در محلّ كلام به خاطر نبود حكم شرعي، نمي‌توان جعل حجت كرد.

ولی ما در کلام مرحوم آخوند معتقدیم مبناي ايشان جعل معذریت و منجزیت نيست بلکه می‌فرماید ما یوجب التّنجز يا ما يوجب التّعذّر جعل شده و شاید در ذهن ایشان هم همان جعل حجیت باشد به این معنی که مثلا من کلام کلینی را بر تو حجت قرار دادم ولی حجتی بر آن وجوب نماز جمعه‌ای که زراره می گوید.

پس ولو الآن معذریت و منجزیت نمی‌آید ولی همین که آخر کار جاری شود، می‌توان گفت کفایت می کند به اين شكل كه شارع اعتبار كرده قول كليني حجت باشد بر قول علي‌بن‌ابراهيم و نيز اعتبار کرده قول علی‌بن‌ابراهيم را که حجت باشد بر قول پدرش و آن هم حجت باشد بر بعدي تا این که قول زراره حجت باشد بر لزوم نماز جمعه.

 


[1]ـ بيان سوم مرحوم آخوند، در اين جلسات مطرح نمي‌شود و بياني كه با اسم بيان سوم ارائه مي‌گردد، بيان استاد است.

 

Add comment


Security code
Refresh

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS