بازدیدها و نشست های علمی سومین گزارش علمی مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام
سومین گزارش علمی مدرسه فقهی امام محمد باقر علیه السلام PDF Print E-mail

 

بسم الله الرحمن الرحیم

بحث مورد نظر با موضوع بررسی نجاست مسکرات جامد است.

مقدمه :

نجاست مسکرات از مسائلی است که اختلاف در آن ریشه‌ای به قدمت روایات دارد. اختلاف در نجاست مسکرات، در زمان فقهای عصر ائمه معصومین ع نیز بسیار جدی است؛ ازجمله ی روایات می توان به  مکاتبه ی حضینی با امام رضا علیه السلام اشاره کرد که اختلاف اقوال در این مساله را بیان می کند؛ لذا روایات متعدد در این رابطه وجود دارد. اما در مورد روایات نیازمند دقت است که بین این روایات جمع عرفی وجود دارد یا خیر؟  مسایلی دیگری در این رابطه مطرح است. اما مسکر جامد یکی از انواع مسکرات است که بحث در مورد نجاست یا طهارت آن، به این قدمت نمی‌رسد و مساله ی مورد نظر ما این است  که آیا نجاست، به مسکرات جامد تسری داده می شود یا خیر؟

این مسأله متفرع بر این است که مسکر مایع را نجس بدانیم و اگر از این پیش فرض دست برداریم، این مسأله قابل بررسی نیست.

 

پیشینه ی بحث :

اولین کلامی که به صورت صریح در بین فقهاء وجود دارد، کلام علامه حلی در کتاب منتهی است. ایشان در ضمن دو خط تقسیم بندی می کند و مسکر جامد را پاک می داند ولو اینکه بعدا مایع شود. بعد از علامه حلی، شهید اول  در قواعد این مساله را مطرح کرده اند. در بین متأخرین، صاحب جواهر و مرحوم همدانی و امام خمینی مفصل به این بحبث پرداخته اند ولی با این حال نهایت مطالب مورد بررسی این بزرگان در حد دو صفحه خواهد شد. لذا این بحث نیازمند دقت و بررسی بیشتری می باشد.

 

تقسیم بندی بحث :

1.مسکری که بالاصل جامد است و جامد مانده است.

2.مسکری که جامد بوده و مایع شده است.

3.مسکر مایعی که جامد شده است.

با توجه به این تقسیم بندی لازم است که در سه بخش بررسی صورت گیرد:

 

1- مسکر جامد بالاصاله و بالفعل

وقتی وارد بحث می شویم، نکات مهم گاهی بحث را برای نتیجه گیری به چالش می کشد؛ مثلا در مسکر جامد بالاصل باید بررسی شود که از نظر اصل عملی مقتضای اولیه چیست و اصل عملی چه نکته ای را اقتضاء می کند؟

در این باب، گاهی تصور می شود شاید نتوان از قبل علامه حلی، کلامی را  استفاده کرد، ولی رگه هایی از بحث وجود دارد؛ مثلا در بحث شراب مطرح شده است، «آنچه نجس است الشراب المسکر است.» این بیان برای ما کارساز است؛ زیرا با تتبع به این نتیجه می رسیم که شراب به مایع می گویند؛ لکن یکی از مصادیق مورد بحث بحث بنگ است که در مورد آن شرب اطلاق شده است. این نکته شاید اثبات کند که بنگ می تواند به آن شراب اطلاق شود منتهی باید دقت شود که استعمال شرب و شراب متفاوت است؛ چون معنای مشتق همیشه معنایی نیست  که ماده دارد.لذا باید استعمالات را مشاهده کرد که آیا به مشتق شراب هم، شرب اطلاق می شود یا خیر؟ بنابراین  بحث لغت شناسی بسیار مهم خواهد بود.

 

ما به این نتیجه رسیده ایم که شراب  فقط به استعمال مایع گویند و به بنگ یا توتون هیچ گاه شراب اطلاق نشده است. علاوه بر اینکه بنگ استعمالات مختلفی داشته است گاهی می خوردند  و گاهی دود می کردند که یکی  از استعمالات آن، مخلوط کردن با آب است؛ با توجه به این نکته، شاید از باب این استعمال خاص شرب بنگ به کار رفته است. خلاصه اینکه رگه هایی از این بحث در کلام فقها مطرح شده است و این کلمات به گونه ای است که می توان از مفهوم آنها استفاده کرد. لذا می توان فهمید که نظر آنان این بوده است که جامد نجس نیست.

ممکن است اشکال شود در زمان های گذشته مسکر به صورت جامد وجود نداشته است که در پاسخ این اشکال گفته می شود می توان ادعای قطع به وجود مسکر جامد کرد چون بحث بنگ در کلام قدماء هم مطرح بوده است؛ لذا تسالم و اجماع دال بر عدم نجاست جامد مسکر است.

اما در مفاد اصول لفظیه می توان گفت: اصول لفظیه نسبت به نجاست مسکر جامد عمومیت ندارد؛ این ماحصل کلام ما در مسکر جامد بالاصاله می باشد. از جمله کسانی که به این دلیل استدلال کرده اند، شیخ علی صافی گلپایگانی می باشد.

 

2- مسکر جامد بالاصاله و مایع بالعرض

بحث بعدی در مورد مسکرات جامدی است که بالعرض تبدیل به مایع شده است مانند شیره هایی که به شیوه خاصی تهیه خواهند شد. در این مورد برخی از فقهاء استصحاب طهارت جاری کرده اند در حالی که جریان این استصحاب منوط به پذیرش استصحاب در شبهات حکمیه می باشد. در حالی که اگر جریان استصحاب در شبهات حکمیه جاری نباشد، در این مورد هم استصحاب جاری نخواهد شد. اما  قاعده ی طهارت در شبهات حکمیه بلااشکال جاری است.

اما ادله ی لفظیه نیز عمومیت ندارد؛ به جهت اینکه تنها روایتی که شبهه ی عمومیت داشت، روایت عمار ساباطی است که در این روایت وارد شده است: «لَا تُصَلِّ فِي بَيْتٍ فِيهِ خَمْرٌ وَ لَا مُسْكِرٌ لِأَنَّ الْمَلَائِكَةَ لَا تَدْخُلُهُ وَ لَا تُصَلِّ فِي ثَوْبٍ قَدْ أَصَابَهُ خَمْرٌ أَوْ مُسْكِرٌ حَتَّى‏ تَغْسِل‏.»[1]

 

لفظ «مسکر» در این روایت به صورت مطلق وارد شده است، لذا می تواند شامل جامد نیز شود. صاحب جواهر از این نکته جواب داده اند که در این جا اگر مسکر جامد، موجب وجوب غسل شود، اشعار دارد که باید رطوبت داشته باشد و جامد رطوبت ندارد، لذا نمی توان آن را در این اطلاق دانست.  البته مطلب مطرح شده از سوی جناب صاحب جواهر، اشعار است و نمی توان با این اشعار از اطلاق روایت رفع ید کرد.

اگر از حیث دلالت این روایت مورد پذیرش واقع شود، تنها راه رفع ید از آن این است که  که درتعارض روایات صحیحه و موثقه، روایت موثقه حجت نخواهد بود؛ زیرا روایات متعددی دال بر طهارت مسکرات است.

البته در این فرض ولو این موثقه معارض با روایات صحیحه می باشد، ولی روایت موافق نیز وجود دارد که لازم است بررسی شود که وجود روایت موافق، مانع سقوط موثقه در تعارضات می شود یا خیر که ظاهرا می توان گفت: مانع سقوط نمی شود و ادعای اجماع شیخ طوسی مبنی بر سقوط موثقه صحیح است.

در این فرض برخی از فقها احتیاط کرده اند اما برخی نیز مثل حاج آقا رضا همدانی فتوا به نجاست داده اند.

 

3- مسکر جامد بالاصاله و مایع بالفعل

آخرین قسمت مسکری است که مایع بوده است و تبدیل به جامد شده است.

در این فرض از این جهت بحث لازم است که منجمد شدن موجب طهارت خواهد شد؟  در این فرض استصحاب مطرح شده است و برخی دیگر به دلیل نجاست مسکر نیز تمسک کرده و مدعی شده اند این دلیل این فرض را هم نیز شامل است.

مرحوم امام خمینی در این بحث بین مواردی که به وسیله ی جامد شدن از اسکار خارج شوند و مواردی که از اسکار خارج نشوند، تفصیل داده اند، و قائل شده اند، مواردی که از اسکار خارج نشده باشد، عموم دلیل  شامل می شود. ومواردی که از اسکار خارج شوند، استصحاب جاری می شود. این کلام ایشان عجیب است؛ زیرا اگر خمر منجمد شود و اسکار نداشته باشد، دیگر خمر نیست؛ زیرا مقوم خمر در عرف اسکار است. استصحاب نیز از ناحیه ی دیگر قابل جریان نیست؛ زیرا از نظر عرف موضوع تغییر کرده است.

 

نکته : در بحث شناخت خمر موضوع شناسی بسیار مهم است؛ به نظر ما عرف مقوم خمریت را اسکار می داند. البته معنای اسکار نیز باید تخصصی موضوع شناسی شود  که آیا یا زوال عقل است یا زوال عقل همراه با ایجاد قدرت و سرور در مصرف کنندگان؟

نکته : یک تقسیم بندی دیگر وجود دارد که این موارد نیازمند بررسی و تحقیق می باشد که در پایان این جلسه به صورت خلاصه فقط اشاره خواهیم کرد:

1. مسکری که با مایع شدن صفت اسکارش از بین رود.

2. مسکری که با مخلوط شدن با مایع دیگر مایع شود.

3. مسکری که با مایع شدن اسکارش اشتداد پیدا کند.

4. مسکری که با مایع شدن بر صفت اسکار خود باقی بماند.

والسلام علیکم و رحمه الله.

 


[1] تهذيب الأحكام (تحقيق خرسان)، ج‏1، ص: 278

 

Add comment


Security code
Refresh

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS