خوب است بدانیم پیش مطالعه
پیش مطالعه PDF Print E-mail

سنت علمی حوزه و خودباوری

پیش مطالعه

_______________________________

اشاره:

اصلاح در حوزه علمیه، بر دو اصل اعتماد بر سنت علمی گذشتگان و توجه به ضرورت‌ها و امکانات عصر حاضر برای تحول مبتنی است. در گذشته، پیش مطالعه یکی از مؤلفه‌ها در سیر رشد طلبه بوده است. پیش مطالعه دارای آثار فراوان، از جمله خودباوری است. در این یادداشت به آثار پیش مطالعه پرداخته شده است.


بازخوانی و فهم معاصر از سنت علمی حوزه، یکی از ضرورت‌های امروز حوزه علمیه است. بی‌گمان کوشش علمی حوزویان در طول تاریخ، در پرتو آموزه‌های دینی در باب آیین علم‌آموزی، عقلانیت مستحکم و قابل توجهی را پدیدآورده که نمی‌توان به راحتی از کنار آن گذشت و به بهانه تغییرات زمانه، از صفر، طراحی نظام آموزشی جدید و متناسب با زمان را آغاز کرد. هر اقدامی برای اصلاح نظام آموزشی، باید بر پایه دو اصل بنا شود؛ اعتماد بر سنت علمی گذشتگان حوزه، و توجه به ضرورت‌ها و امکانات عصر حاضر برای تحول.

نکته دیگر این است که اگر نگاهی عمیق و البته همدلانه به سنت علمی گذشتگان حوزوی خود بیندازیم، با ظرفیت‌های مغفول و نادیده‌ای در این سنت فخیم روبه‌رو می‌شویم که اگر به خوبی بتوانیم این گنجینه را بازخوانی و بازآفرینی کنیم، می‌تواند گذشته ما را به آینده متصل سازد و حرکت تحولی حوزه را در بستر هویت علمی و تا ریخی خودش رقم بزند. این سنت، از دقایق و ظرایف آموزشی و تربیتی فراوانی، سرشار است که کشف و به کاکر گیری آنها، نیاز امروز ماست. از جمله این سنت‌ها می‌توان به فهم محوری، پژوهش‌گرایی (مکتب سامرا)، استادمحوری و مباحثه شاره کرد.

یکی دیگر از سنت‌های علمی حوزه که با فراست در سیر رشد طلبه قرا داده شده، «پیش مطالعه» است. در برنامه تحصیلی طلبه، این فعالیت در کنار شرکت در کلاس، مطالعه، مباحثه و تقریر، فرآیندی کامل را برای یادگیری عمیق و ماندگار شکل می‌دهند.

آثار پیش مطالعه

برخی آثار و کارهای پیش مطالعه را می‌توان چنین برشمرد:

1. اولین ثمره‌ای که برای پیش مطالعه می‌‌توان در نظر گرفت، تسلط بر محورهای کلی درس است. به واسطه این تسلط، اگر تأخیری در حضور در کلاس پیش آمد یا به هر دلیلی در اثنای کلاس، حواس طلبه پرت شد، سررشته مطلب از دست او رها نمی‌شود و می‌تواندباز همراه با کلاس پیش برود.

2. بسیار اتفاق می‌افتد که طلبه در برخورد نخست با مطلب در کلاس، نمی‌تواند از پس آن برآید و یادگیری درس در کلاس را به امید تدارک آن در فرصتی دیگر، به بعد موکول می‌کند. از این رو، بهترین فرصت یادگیری که کلاس و مواجهه مستقیم با استاد است، از دست می‌رود و استفاده خوبی از این زمان نمی‌شود، ولی هنگامی که طلبه با پیش مطالعه سر کلاس می‌رود، حداکثر بهره‌وری را از کلاس خواهد داشت و بخش اعظم یادگیری او در کلاس درس اتفاق خواهد افتاد. از این رو، در مراحل دیگر یادگیری، به تعمیق و جمع بندی مطالب همت خواهد گماشت.

3. اگر طلبه بتواند پیش مطالعه کامل و موفقی از بحث آینده کلاس داشته باشد، در واقع لایه نخست فهم مطلب را احراز کرده است و هنگامی که در درس حضور می‌یابد، همراه با تقریر استاد، به لایه‌های عمیق‌تر بحث راه پیدا می‌کند و می‌تواند به ارزیابی انتقادی مطالب بپردازد. بدیهی است توان ارزیابی انتقادی، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مورد نیاز طلبه برای رسیدن به قوه اجتهاد است.

4. طلبه با استمرار در پیش مطالعه، رشد علمی محسوسی خواهد داشت و اینکه در پیش مطالعه چند درصد از درس را مستقلاً می‌فهمد، می‌تواند ملاک خوبی برای ارزیابی شخصی از آهنگ رشد علمی خود باشد.

5. لذت فهم، یکی از لذت‌های عمیق و گوارایی است که انسان تجربه می‌کند و هر چه نقش فرد در این کشف بیشتر باشد، به لذت والاتری دست خواهد یافت. پیش مطالعه و فهم مستقل درس توسط طلبه، او را به این لذت خواهد رساند و این یعنی ایجاد نشاط علمی که همان گوهر دیریابی است که طلبه برای ثبات قدم در مسیر طلبگی، بسیار بدان نیاز دارد.

6. نظام آموزشی حوزه، رویکردی متن محور دارد. از این رو، یکی از مهم‌ترین توانایی‌هایی که طلبه باید آن را به دست آورد، توان کلنجار رفتن با متون علمی و حل پیچیدگی متن‌های مشکل و غامض است. حتی در دوره خارج که وجه تسمیه آن خروج از متن مشخص درسی است، او باز با متون تخصصی بسیار سر و کار خواهد داشت که هر کدام، در دوره تاریخی خاصی نوشته شده‌اند. ادبیات متفاوت و در مواردی مبانی گوناگون بزرگان در طول تاریخ، متون علمی متفاوتی را رقم زده است که تحقیق در آنها به مهارتی مضاعف نسبت به دوره سطح نیاز دارد. از این رو، حیات علمی طلبه وابسته به توان حل متن خواهد بود و پیش مطالعه، بهترین فرصت برای مواجهه مستقل طلبه با متن و تمرین این مهارت است؛ فرصتی که پس از حل و فصل متن توسط استاد، از دست می‌رود.

پیش مطالعه و خودباوری علمی

موادری که بیان شد، کم و بیش مورد توجه طلاب و استادان محترم حوزه بوده و هست، ولی افزون بر ثمراتی که مطرح شد، ظرفیت ویژه دیگری می‌توان در پیش مطالعه سراغ گرفت که شاید تاکنون به آن کمتر توجه شده که آن، ایجاد حس خودباوری در طلبه است.

طلبه برای رقم زدن حرکت علمی مستمر و پویا، به عوامل بسیاری نیاز دارد؛ ولی آغاز این حرکت، به این نکته بستگی دارد که طلبه بپذیرد بدون کمک دیگران می‌تواند پژوهش کند و بفهمد و نتایج تازه‌ای از تکاپوی علمی خود به ارمغالن آورد. این حالت زمانی شکل می‌گیرد که طلبه اعتماد به نفس داشته باشد.

طلبه هنگام پیش مطالعه، با مطلبی روبه‌رو می‌شود که هنوز آن را درس نگرفته است. این شرایط، دقیقاً شبیه شرایطی است که پژوهشگری، در حال تحلیل و بررسی آن است؛ نه این متن را درس گرفته است و نه شرحی برای آن وجود دارد. پس باید به هر نحو ممکن، بر غوامض متن پیش روی خود، فائق آید. طلبه نیز در زمان پیش مطالعه، چنین حالتی دارد و زمانی که خودش متن درس را حل و فصل می‌کند، حس شیرین فهمیدن را تجربه می‌کند و حس اعتماد به نفس در او جوانه می‌زند. از این رو، دیگر از رویارویی با پژوهش و اتکا به نفس در فهم مسائل نمی‌هراسد و به پشتوانه این توان، حرکت توقف ناپذیری را در مسیر رشد علمی خود آغاز می‌کند. در این مسیر، طلبه با اعتماد به فهم خود سعی در بازگشایی متن و ارزیابی صحت و سقم مطالب آن دارد. تکرار در این اعتماد به فهم خود در اتخاذ مبنای علمی توسط طلبه، به بازیابی توان علمی و باور عمیق نسبت به فهم خود منتهی خواهد شد و این خوباوری موتور حرکت علمی او خواهد بود.

 

Add comment


Security code
Refresh

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS