خوب است بدانیم مستغنیِ محتاج
مستغنیِ محتاج PDF Print E-mail

مستغنیِ محتاج

نگاهی به آفت‌های افراط در اعتماد به نفس علمی

_______________________________________________

 

خودباوری و اعتماد به نفس در راه علم‌آموزی، افزون بر آثار ویژه و شگفتی که دارد، اگر از حالت تعادل خارج شود، می‌تواند آفاتی را در پی داشته باشد و محرومیت‌هایی را برای طالب علم به همراه آورد.

خودباوری و اعتماد به نفس، «احساس استغنا از غیر» را پدید می‌آورد و دقیقاً همین احساس است که برکات یا آفات مترتب بر خودباوری را در وجود انسان رقم می‌زند. هنگامی که طلبه احساس می‌کند برای فهم مسائل و کاوش در زوایای دقیق علم، به دیگران نیازی ندارد، معطل استاد و کتاب و هم بحث نمی‌ماند و حرکت علمی خود را سامان می‌دهد. در این مرحله، احساس بی‌نیازی، بسیار مبارک و حرکت بخش است و باید یکی از مهمترین آثار خودباوری را همین حرکت بخشی دانست، ولی هنگامی آفت‌ها آغاز می‌شود که طلبه، در ادامه مسیر هم به همین منوال حرکت می‌کند و توان و فهم خود را تنها محور تحصیل علم قرار می‌دهد.

اینجاست که ارتباط صحیح و متعادل طلبه با عوامل کمک‌کننده و ارتقا بخش در مسیر درست علم آموزی، قطع می‌شود

خودباوری و اعتماد به نفس در راه علم آموزی، افزون بر آثار ویژه و شگفتی که دارد، اگر از حالت تعادل خارج شود، می‌تواند آفاتی را در پی داشته باشد و محرومیت‌هایی را برای طالب علم به همراه آورد.

و آسیب‌هایی را متوجه طلبه می‌کند. این آسیب‌ها، حتی می‌تواند آینده علمی و معنوی طلبه را تباه کند و عمره و استعداد او را ضایع گرداند. توجه به این آسیب‌ها، زمانی حساسیت بیشتری پیدا می‌کند

که بدانیم افراط در خودباوری، غالباً در میان طلاب مستعد و برجسته، زمینه آماده‌تری برای بروز دارد و این مسئله، رسیدگی خاص مسئولان را می‌طلبد. در این مجال کوتاه، به بررسی آثار افراط در خودباوری و ترسیم حالت تعادل در هر یک، می‌پردازیم.

 

1- خودباوری و تلمذ در محضر استاد

استاد، به ویژه در نظام آموزشی حوزه، جایگاه مهمی در تعلیم و تربیت شاگردان دارد؛ به ویژه استادی که در جنبه‌های گوناگون علمی و معنوی، خود را ساخته و در زمینه تربیت، با تجربه نیز باشد، آثار معجزه‌گونه‌ای خواهد داشت و طلبه را به سرعت پیش خواهد برد.

اگر طلبه در مسیر رشد خود، جانب تعادل را در خودباوری نگه ندارد، طبیعتاً میل به زانوزدن در محضر استاد را از دست خواهد داد و این ضرورت را اتلاف وقت خواهد پنداشت. همچنین این طلبه که رشدی خود بسنده دارد، به شدت در معرض افتادن در ورطه برخی مبانی و روش‌های خودساخته و نادرست است و ارتباط با استاد، به ویژه استادی که به برخی ویژگی‌هایش اشاره شد، او را از افتادن در چنین ورطه‌هایی در امان نگه می‌دارد. البته توجه به این نکته هم ضروری است که گاهی با استادانی رو به رو می‌شویم که خوش فهم و خوش فکر هستند و حلقه‌های درسی با طلاب تشکیل داده‌اند. گاهی به این دلیل که استاد در قبال همه عالمان، خود را صاحب فکر و سبک می‌داند، چنان به نقد و رد آرای عالمان می‌پردازد که طلبه‌ای که هنوز در ابتدای راه است، به خود جرأت می‌دهد حتی پیش از آنکه سخن عالمان را دریابد، در رویارویی با هر قولی و با تأمل سطحی و ابتدایی، به رد و نقد بپردازد و به نوعی خودباوری کاذب دچار شود.

2- خودباوری و میراث علمی گذشتگان

احساس استغنا از حاصل تلاش‌های علمی نسل‌های پیش و زیاده‌روی در زمینه اتکا به نفس در فضای تحصیل و پژوهش، آفت بزرگ دیگری را نیز در پی خواهد داشت و آن، عدم اتصال به میراث علمی گذشتگان است. گنجینه علمی حوزه، بسان رشته ممتدی است که ذره ذره آن در طول تاریخ شکل گرفته تا به امروز رسیده و فهم دقیق و معاصر از علوم حوزه، متوقف بر احراز این سابقه تاریخی است و یکی از ارکان اظهار نظر فنی و اجتهادی در علوم حوزه به شمار می‌رود.

از این رو، فرد با صرف کسب روش و مهارت اجتهاد و مواجهه با منابع استنباط، نمی‌تواند به نظر شارع دست یابد.

اگر طلبه در مسیر رشد خود، جانب تعادل را در خودباوری نگه ندارد، طبیعتاً میل به زانوزدن در محضر استاد را از دست خواهد داد و این ضرورت را اتلاف وقت خواهد پنداشت.

او باید نصوص شرعی را از دریچه فهم عالمان، در طول تاریخ بنگرد و به شیوه نگرش ایشان به آیات و روایات نیز اشراف داشته باشد و تاریخ تطورات مسائل و موضوعات را دنبال کند. اعتماد به نفس و اتکا به فهم خویشتن و بسنده کردن به روش اجتهاد و منابع دین، ممکن است رهاورد سدیدی به ارمغان نیاورد. از این رو، در روش اجتهادی فقهایی چون مرحوم آیت الله العظمی بروجردی که به نگرش تاریخی اهمیت می‌دادند، ظرافت‌هایی وجود دارد که در دیگر روش‌های اجتهادی، کمتر به چشم می‌آید.

کسی که به احساس استغنا از غیر رسیده، در معرض چنین اشتباهی در مسیر علمی خود قرار دارد و حتی ممکن است برای این تمایل درونی خود به فهم مستقل مسائل، توجیهاتی بیاورد یا دست به نظریه‌پردازی‌هایی در این باب بزند، ولی باید توجه داشت که خودباوری و اعتماد به نفس در فهم و حلّ مسائل علمی و مقهور بزرگی بزرگان عرصه علم نشدن، باید همواره در کنار تلاش برای فهم همدلانه مبانی و نظریات علمی آنان باشد تا بتوان دل به فهمی صائب و مصیب، قوی داشت.

3- خودباوری و روش تحصیل

آفت دیگری که عدم تعادل در خودباوری می‌تواند دامن‌گیر طلاب حوزه شود، روی آوردن به روشهای خودساخته در تحصیل علم است. این آسیب، طبیعتاً بیشتر در طلاب نخبه و مستعد حوزه بروز پیدا می‌کند. چرا که توان ارزیابی و تحلیل روش تحصیل متعارف را دارند و با یافتن نقاط ضعف و کاستی‌ها، دست به ابداع روشهای خاص برای خود می‌زنند. البته نفس مقهور نشدن در مقابل هنجارهای حکم و اقدام برای اصلاح امور ـ حداقل در حیطه شخصی ـ می‌تواند مثبت و قابل تقدیر تلقی شود؛ اما مشکل از اینجا آغاز می‌شود که طلبه در آنچه ابداع کرده، لزوماً همه جوانب را نمی‌بیند و به دلیل عدم تجربه و خامی طبیعی دوران جوانی، به شدت در معرض آسیب علمی قرار می‌گیرد.

4- خودباوری و جمع گرایی

احساس استغنا از غیر، همان طور که طلبه را از محضر اساتید محروم می‌کند، فرصت ارتباطات علمی رشد دهنده را در زمان تحصیل و بازدهی، از او می‌گیرد. کسی که خود را زیادی قبول دارد، فکر می‌کند آنچه فهمیدنی است، خودش فهمیده و دریافت‌های او، حرف آخر است. پس نه حوصله حضور در جلسه مباحثه را خواهد داشت، و نه حاصل تلاش علمی خود را در معرض نقد دیگران قرار خواهد داد. اینجاست که به انزوا از محیط علمی روی می‌آورد. دیگر نه از برکات جمع بهره‌مند می‌شود و نه فرصت اصلاح و تدارک کمبودهای خود را می‌یابد. همچنین با عدم تعمق در نظرات دیگران، از رهاورد تلاشها و ثمرات علمی دیگران محروم خواهد شد.

5- خودباوری و فضائل اخلاقی

افراط در خودباوری اگر در فضای معارف اخلاقی پیگیری شود، به رذائلی چون عجب و کبر برمی‌خوریم؛

خودباوری و اعتماد به نفس در فهم مسائل علمی و مقهور بزرگی بزرگان عرصه علم نشدن، باید همواره در کنار تلاش برای فهم همدلانه مبانی و نظریات علمی آنان باشد تا بتوان دل به فهمی صائب و مصیب، قوی داشت.

رذائلی که از اعظم کبائر محسوب می‌شوند و اثرات مخرب عمیقی در ایمان انسان برجا می‌گذارند. کسی که خود را بزرگ می‌پندارد و برتر از دیگران می‌شمارد، دچار محرومیت‌های معنوی و خسارت‌باری می‌شود. اگر بخواهیم صرفاً آثار علمی این رذائل را در نظر بگیریم باید بگوییم که علوم معنوی و دینی، در جان‌هایی می‌نشینند که پاک بوده و ظرفیت و شایستگی متناسب با این حقائق را داشته باشند. پس کسی که در مسیر علم آموزی خود، معجِب و متکبرانه عمل می‌کند، از حقایق بسیاری محروم شده و آنچه کسب می‌کند، حجاب عقل و دل او خواهد شد و حتی از رشد علمی و خصوصاً رشد معنوی باز خواهد ماند.

 

Add comment


Security code
Refresh

منوی اصلی


ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج

Hosting: Ilimitada Hosting Chile VPS